REFLEXIÓIS DE TOPONIMIA GALEGA-BERCIANA.

REFLEXIÓIS DE TOPONIMIA GALEGA-BERCIANA.

polo ancarés Aquilino Poncelas Abella.

As miñas consideraciois van ter máis que ver con razois personais e sociais que históricas ou filolóxicas, pois astora non teño tempo nin documentos abondo como pra profundizar nesto. Sabedes millor que eu que documentos non faltan, mais ¿quer eso decir que o que eilí aparece representa a fala da xente nese momento? Claro que non ou, por decilo de maneira menos taxativa, pode representar unha aportación máis e nin siquera a de máis valor. Se buscamos o nome de Teixeira (o meu lugar) poida que non apareza cáseque con esta grafía ata hai pouco e en contadas ocasiois. Nin en mapas do exército ou documentos catastrais aparece co nome en galego. Así logo colquera, basándose neso, pode defender que en Teixeira non se fala galego e polo tanto o nome debe ir en castelá. Digo Teixeira como podía decir Devesas (Dehesas nome oficial) hoxe un barrio de Ponferrada. Pero eu teño grabaciois da fala de eilí na que o nome que aparece é Devesas.Polo tanto, é a tradición oral (consérvese ou non unha ou outra lingua) a que debe mandar á hora da toma de decisois.

Penso que pra a recuperación dos nomes orixinais o millor sistema sería dende unha lei comarcal que dara cobertura legal ás aprovaciois máis atrás dos concellos (Non sei se habería que facer algunha modificación no Estatuto de Castela e León). Digo esto porque se a iniciativa ten que vir das maos dos concellos (sacado nalguis casos) non daría nunca chegado a bon cabo. Esto ten que ver ca falta de compromiso, complexo e o pouco prestixio que esta fala sigue tendo en parte de galegofalantes do Bierzo.

Despois sempre sería millor (esto ten máis que ver cunha táctica sociolóxica que outra cousa) empezar con poñer os nomes en bilingüe, sería unha maneira de conxurar máis que posibles ataques. Enténdese que neste traballo o proceso habería de tar dirixido ou axudado por persoas preparadas (estudiosos, Academia da Lingua Galega, Instituto Superior de Investigaciois Ciéntíficas, Academia da Llingua Asturiana, caso de entrar no dominio leonés, etc.).

O troque de nomes en tempos diferentes e distintas administraciois da como resultado que apareza Aira de Pedra (quiciabes o escribano ou responsable non daron ca traducción axeitada) e que Ponte de Rei acabara na oficialidades de Puente de Rey. Ou que en mapas aparezan nomes traducidos como Piedra Caballar por Pedra Cabalar ou Balongo (sen verter a outra lingua), ou traducciois atrevidas como Río de Meco por Rudimeu. Todo sen xeito e arbitrario.

É polo tanto tempo de poñer orde a tanta arbitrariedade e capricho, de volvelos topónimos co sou verdadeiro significado e sentido e ás persoas o direito fundamental de chama-las cousas polo sou nome, o que eles recibiron e siguen conservando. ¿Cómo entender que Teixeira, Veiga ou Vilar sigan sen aparecer no mapa? ¿Onde queda o respeto e protección das falas minoritarias e polo tanto dos sous falantes?

Novembro de 2009.

DEMANDAS SOBRE LA ENSEÑANZA DEL GALLEGO CURSO 2009-10

DEMANDAS SOBRE LA ENSEÑANZA DEL GALLEGO
PARA EL CURSO ACADÉMICO 2009-2010
DE FALA CEIBE DO BIERZO.

La Asociación cultural Fala Ceibe do Bierzo se dirige a la ciudadanía berciana, la Consejería de Educación de la Junta de Castilla y León, el Procurador del Común de Castilla y León y los medios de comunicación para informarles de la actual problemática escolar de la enseñanza de la materia de Lengua Gallega en El Bierzo. Seguidamente indicaremos los puntos principales y más conflictivos del aprendizaje del gallego, según las variadas demandas de la comunidad escolar, padres, madres, profesorado y alumnado afectado.

1. IMPOSIBILIDAD DE ESTUDIO DEL GALLEGO EN EL BACHILLERATO.
Nos ha llegado la queja de los afectados referida a que cierto alumnado que ha estudiado la materia de Gallego en la ESO, tras finalizar los 4 cursos de que se compone, no puede continuar estudiando gallego en Bachillerato. Cerca del 77,7% del alumnado que ha cursado gallego en la ESO no se le permite optar por esta misma materia de Bachillerato. Al alumnado que no ha cursado los 4 cursos completos de la materia de Ciencias Sociales en Gallego no se le concede el título oficial de Gallego conocido como CELGA 2.

En El Bierzo cierto alumnado se incorpora a la materia de Gallego en los diferentes cursos de la ESO, sin completar la totalidad de los 4 cursos, debido a la falta de información institucional adecuada al comenzar la ESO. La solución a esta problemática escolar es que se permita al alumnado elegir la optativa de Lengua y Cultura Gallega en Bachillerato sin tener la titulación de CELGA 2 para el alumnado que ha superado 4º de ESO y ha aprobado con nivel suficiente. El alumnado que estudia Bachillerato tiene dos cursos para aprender Gallego y poder presentarse a las pruebas para la obtención del título CELGA 2 y, posteriormente, obtener también el título CELGA 3, al final del Bachillerato, condicionado a la previa consecución del CELGA 2.

Estamos en el período de matriculación para el curso 2009-2010 y los centros educativos de El Bierzo con 1º y 2º de Bachillerato no ofertan la materia optativa de Lengua y Cultura Gallega por falta de comunicación oficial al respecto. Esta carencia de la materia de Gallego en el Bachillerato perjudica claramente al alumnado que desea continuar con sus estudios de Gallego desde la ESO. La cláusula 2.3 del Protocolo General de Colaboración entre la Xunta de Galicia y la Junta de Castilla y León establece que “se promoverá que los centros que optasen por esta enseñanza le otorguen continuidad al programa para garantizar que los alumnos puedan completar los estudios y obtener los certificados correspondientes”.

La Consejería de Educación de la Junta de Castilla y León tiene que resolver de forma definitiva esta problemática de la materia optativo de Gallego en Bachillerato. Así debe elaborar normativa al respecto y enviarla cuanto antes a los centros educativos para su ejecución inmediata. Antes de que comience el curso académico 2009-10 se debe solucionar este grave problema para que la comunidad escolar pueda optar libremente por la materia de Gallego en Bachillerato.

2. HERMANAMIENTO E INTERCAMBIO DE VISITAS EDUCATIVAS.
La cláusula 2.5 del Protocolo General de Colaboración indica que “ambas comunidades potenciarán el hermanamiento y el intercambio de visitas entre los centros públicos de Castilla y León donde se imparte esta enseñanza y los de Galicia de semejante nivel educativo”. Pero nos llegan quejas de la comunidad escolar afectada sobre los problemas que surgen para ejecutar este acuerdo interautonómico sobre hermanamientos con centros gallegos y visitas educativas a Galicia. Algún Consejo Escolar de Villafranca se ha manifestado contrario a este hermanamientos entre su centro educativo y otros de la Comunidad Autonómica de Galicia. Oponerse a esos intercambios y visitas educativas de los centros bercianos supone un obstáculo al desarrollo pedagógico pleno del alumnado de la materia de Gallego, pues los contactos con Galicia facilitan una mejor asimilación de la Lengua y Cultura Gallega.

Pedimos la intervención de la Consejería de Educación de la Junta de Castilla y León en este asunto mediante la comunicación oficial de autorización a los centros escolares afectados y su profesorado de Gallego para que se fomenten estos intercambios escolares interautonómicos. Se debe garantizar a todo el alumnado afectado la participación en estos hermanamientos con centros gallegos y visitas educativas a Galicia, sin impedimentos burocráticos (aprobación por Direcciones, Claustros y Consejos Escolares) ni económicos (subvenciones de Dirección Provincial de León o Consejería de Educación), así como la recuperación posterior de las clases perdidas por causa de los viajes.

3. PROMOCIÓN DEL PROGRAMA DE GALLEGO.
Desde hace años venimos reclamando una Campaña de promoción del programa de Gallego en los centros escolares de El Bierzo. Esta carencia informativa institucional casi no ha variado curso tras curso. Así en la “Guía del estudiante. Oferta Educativa de León. Curso 2009-10” la información se reduce a indicar los centros en donde se imparte la materia de Gallego. Nada se habla de las ventajas del aprendizaje del Gallego, las condiciones, los cursos, la titulación obtenida, etc.

La cláusula 2.5 del Protocolo General de Colaboración determina que “se fomentará la creación de un foro web o aula virtual para favorecer el mutuo conocimiento e intercambio de experiencias entre los escolares”. Nada de esto se ha cumplido por parte de la Consejería de Educación de la Junta de Castilla y León. Por eso exigimos el cumplimiento de lo pactado en materia de información de la enseñanza del Gallego en internet según el Protocolo interautonómico.

Es preciso iniciar una Campaña de información y promoción del Programa de Gallego de forma inmediata y actualizada en todos los centros de El Bierzo occidental. Además hay que garantizar que todo el alumnado recibirá en el sobre de matrícula la información adecuada y completa sobre la materia de Gallego, con la petición expresa y clara de autorización por los padres y las madres de la opción por la materia de Gallego.

La Consejería de Educación debe dar instrucciones concretas a los centros escolares sobre la información mínima de la materia de Gallego que ofertarán a sus comunidades escolares. Concretamente los centros facilitarán la libre elección del Gallego, en el sobre de matrícula, mediante dos formas: 1ª con pregunta directa sobre la opción voluntaria por la materia de Gallego y 2ª con la correspondiente casilla de la materia de Gallego en los impresos de matriculación.

4. GALLEGO EN NUEVOS CENTROS ESCOLARES.
La enseñanza del idioma Gallego en El Bierzo tiene un mandato legal derivado del propio Estatuto de Autonomía de Castilla y León. En su artículo 5.3 leemos que “gozan de respeto y protección la lengua gallega en los lugares en que habitualmente se utilice”. Hay una expresa vinculación entre idioma gallego y territorio en donde se utiliza. Además, el Protocolo General de Colaboración insiste en “delimitar, de acuerdo con los estudios sociolingüísticos existentes, la extensión geográfica del área de aplicación de lo establecido en el protocolo, concretando tantos los centros como el alumnado afectado” (cláusula 3.1.c). Resulta difícil entender que todavía haya centros escolares en pleno Bierzo occidental, territorio histórico gallego-hablante, que no oferten la materia voluntaria de Gallego. Son los casos de Veiga de Valcarce, Quilous, Carracedelo o Fabeiro. Sabemos de la demanda de esta materia que hay en estos centros y también del rechazo por parte de las respectivas direcciones.

La Consejería de Educación de la Junta de Castilla y León debe garantizar la oferta de la materia en todos los centros educativos de El Bierzo occidental para cumplir con el mandato del Estatuto de Autonomía. Sólo así el alumnado podrá ejercer su derecho a optar voluntariamente por la materia de Gallego.

Igualmente demandamos que la materia de Gallego se oferte en todos los niveles no universitarios. No se pueden dar situaciones lamentables como la del centro escolar de A Ponte Domingo Flórez, en el cual no se oferta la materia de Gallego en secundaria. En otros centros se impide estudiar Gallego en bachillerato. De esta forma se interrumpe el progreso educativo del alumnado berciano que estudia Gallego.

5. ACTIVIDADES EXTRAESCOLARES.
Sigue habiendo problemas para que el alumnado de Gallego pueda participar en las actividades extraescolares que se organizan. Éstas son muy necesarias para completar su formación sobre la materia de Gallego. Pedimos que se facilite la participación del alumnado en actividades extraescolares relacionadas con el idioma gallego, casos del Día das Letras Galegas, fomento de la lectura (Salibrín de biblioteca municipal de Ponferrada), cine, música, teatro, etc. Entendemos que estas actividades extraescolares no deben depender de la autorización de los departamentos de Ciencias Sociales sino del propio profesorado de Gallego.

Ponferrada, 27 mayo de 2009.
www.obierzoceibe.blogspot.com

DIALECTOLOXÍA GALEGO-BERCIANA.

DIALECTOLOXÍA GALEGO-BERCIANA,
Por Xabier Lago Mestre, de Fala Ceibe do Bierzo.

falaceibe@yahoo.es

A lingua galega falada no Bierzo ten certas especificidades filolóxicas que paga a pena comentar polo seu interese social. Dende logo non compartimos denominacións terminolóxicas referidas ao dialecto berciano, galego-leonés ou galego-berciano porque ese pretendido dialecto rexional non é tal porque non ten unidade filolóxica minimamente esixida. Pola outra banda, cando os falantes se refiren ao seu chapurreao do Bierzo, dicimos que esa mesma denominación se utiliza en diversas comarcas de Galiza para denominar as súas falas locais e incluso nas comarcas aragonesas. O profesor Francisco Fernández Rei indica ao respecto “que aínda hoxe moitos falantes digan espontáneamente que non falan galego auténtico, senón un galego chapurrado, e que o galego cerrado se escoita en tal ou cal lugar, que con frecuencia se asocia cun sitio ou cunha zona moi distante xeograficamente de onde é a persona investigada, lugar unido moitas veces á idea de atraso e resticidade (…)” (Dialectolóxía da lingua galega, 1990).

O catedrático de Santiago fai un estudo dos bloques lingüísticos da lingua galega do noroeste peninsular. O Bierzo queda comprendido no bloque oriental, e dentro deste na área oriental-central, compatindo espazo coas subáreas A Fonsagrada-O Courel-O Bierzo e Valdeorras-Viana. Ao norte linda coas áreas asturiana, ancaresa e ao sur a área zamorana.

A área ancaresa comparte características coa áreas asturiana e zamorana. Así o ancarés forma palatización de a tónico: irmä, pèdre; dobre acentuación: buscar, cólmëa; existencia de vocais nasalizadas: cadea, madría; gheada en amigho, ghalo; aspiración de –s postnuclear; cheísmo; pretérito dos verbos en –er (colliu, collimos, collirla…); o artigo masculino singular l´ en posición antevocálica (l´horto); os demostrativos estos, esos, aquelos; posesivos meu(s), tou(s), sou(s),mia(s), túa(s); alomorfo l do pronome átono o tras forma verbal rematada en vocal ou ditongo (sintol, víul, deixóuel);formas verbais collí, partí, dixe, sen o –n propio do galego común; pretérito dos verbos en –ar (cantèche, cantèmos, cantèstestes).

A lingua galega da rexión do Bierzo ten diferencias entre dúas zonas, a oriental e a occidental. As formas baxo, caxa son máis utilizadas na oriental e menos na occidental, mentres que baixo e caixa se usan máis na occidental que na outra. O -L- e o -N- permanecen na zona oriental e pérdense na occidental. Plural en cais e ladrois no occidente e caes e ladroes no oriental. Colliu, collira, collise predominan na oriental. Colleu, collera e collese imponse na occidental. Acentuación paroxítona en cantabamos e cantaramos na zona occidental. Acentuación proparoxítona en cantábamos e cantáramos máis no oriente. Desinencia –ste no pretérito no oriente, mentres que desinencia –che no occidente.

O lindeiro oriental do idioma galego na rexión berciana os filólogos a fixan na divisoria dos ríos Cúa e Sil, e máis ao sur coincide cos límites administrativos entre as provincias de Ourense e León. De novo seguimos a Francisco Fernández Rei para comentar que, a pesar do descrito dialectismo do idioma galego do Bierzo, “convén salienta-lo feito de que a unidade do galego vivo é moi grande; non pode falarse de fragmentación dialectal ó non sentiren os falantes como profundas e definitorias as diferencias lingüísticas, o que non quere dicir que o estudioso da lingua galega non poida delimitar áreas lingüísticas (…)”.

O Bierzo, maio de 2009
http://www.obierzoceibe.blogspot.com/

www.ciberirmandade.org/falaceive

NOVA VISITA DE ESTUDANTES BERCIANOS A GALIZA

VISITA DE ESTUDANTES BERCIANOS A GALIZA,
Por Xabier Lago Mestre, Fala Ceibe d´O Bierzo.

falaceibe@yahoo.es

Por mor do Protocolo para o ensino do galego n´O Bierzo, sinado entre a Xunta de Galiza e a Junta de Castela e León, máis de 100 estudantes da materia de galego visitan a Comunidade Autónoma de Galiza. Ao longo desta terceira semana de abril o alunado berciano percorrerá diversas ciudades galegas. A organización desta viaxe cultural está organizada pola Secretaría Xeral de Política Lingüística.

Esta viaxe escolar pretende achegar a realidade lingüística e cultural de Galiza ao alunado berciano que estuda galego na nosa rexión periférica dende o ano 2001. Tamén se quere un contacto directo entre os escolares bercianos e galego para que practiquen o seu idioma común con total naturalidade. Coñecer o patrimonio histórico, arquitectónico e etnocultural de Galiza vai ser de grande interese para o noso alunado, deste xeito poderán atopar moitas semellanzas patrimoniais comúns. A visita a diversas ciudades galegas vai suponer a todos e todas unha viaxe inesquecible e moi enriquecedoira.

A delegación berciana estará composta por cativos e cativas de 10 a 12 anos, e mozos e mozas de 13 a 17 anos. Alunado dos centros escolares de Toural dos Vaos, Toural de Merais, A Ponte Domingo Flórez, Vilafranca, Cacabelos e Ponferrada. Dende logo que moitos compañeiros, deste alunado que visita Galiza, e que restan nos seus colexios, vai sentir envexa positiva dos estudantes que teñen agora este premio viaxeiro. Porque, a quen non lle gusta viaxar a Galiza?. En fin, estas actividades extraescolares son moi necesarias para o estudantado berciano que aprende galego neste curso 2008-09, e deben potenciarse cada curso máis.

O Bierzo, abril de 2009.
http://www.obierzoceibe.blogspot.com/

www.ciberirmandade.org/falaceive

CONSOLIDACIÓN DO ENSINO DO GALEGO N´O BIERZO

CONSOLIDACIÓN DO ENSINO DO GALEGO N´O BIERZO,
Por Xabier Lago Mestre, Fala Ceibe do Bierzo.

falaceibe@yahoo.es

Durante as dúas últimas décadas do século XX a reivindicación a prol do ensino do galego n´O Bierzo foi medrando paseniño. Nos 80 o colexio de Corullón xa tomara conciencia do bilingüismo escolar, o cal se manifestaba na súa revista A´Curuxa (1983-1995), con textos en galego. A presión social constante dobregou a resistencia monolingüe da Junta de Castela e León. Foi no curso académico 2001-2002 cando se permitiu finalmente a oferta da materia de galego nos centros escolares da nosa rexión. Os tres colexios pioneiros, de Corullón, Cacabelos e Carucedo, facilitaron a aprendizaxe do galego ao seu alunado.

A lingua galega d´O Bierzo occidental, que sempre se tiña escoitado fóra das aulas, nos patios, nas rúas o nos fogares, agora, por fin entraba pola porta principal dos centros escolares, baixo o paraugas do formalismo oficial. A fala popular dos labregos bercianos acadaba un protagonismo educativo que moitos non podían soportar, froito dos seus prexuízos culturais. Algunha directora de centro escolar, anos antes, a fines da década dos 90, vendo o que se aveciñaba con semellante apertura curricular, atreveuse a afirmar nun xornal estatal que este bilingüismo había que desterralo definitivamente, ¡unha gran mestra ela!, seguro que aínda está arrepentíndose desas aloucadas declaracióis impresas.

O peor de todo é que ese antibilingüísmo berciano segue presente nas elites funcionaríais que rexen certos centros escolares da nosa rexión. O curioso do caso é que eses dirixentes fomentan o bilingüismo, castellano, inglés, francés ou incluso alemán, pero rexeitando con todas as súas forzas a presenza do galego nos seus colexios, talvez porque pode desprestixiar os centros. Razón pola cal aínda restan centros escolares, sitos n´O Bierzo occidental, que non ofertan clases voluntarias de galego, casos de Carracedelo, Quilous, A Veiga de Valcarce ou Fabeiro. ¿Por qué os dirixentes destes centros non ofertan galego ao seu alunado?... por medo quizais a que esa nova materia idiomática teña a demanda escolar que eles negan. No fondo non cren na liberdade escolar e fan o posible por limitala. Profesores que procuran transmitir os seus prexuízos culturais ao seu alunado, nesta ocasión desterrando o que consideran un idioma inferior e minoritario fronte aos grandes idiomas europeos anteditos.

As direcciois dos centros que non ofertan galego aínda poñen atrancos ao seu alunado, pois éste non pode desenvolver libremente un currículum idiomático variado e axeitado ás súas posibilidades intelectuais. O alunado berciano ten tradición secular de continuar os seus estudos superiores nas universidades de Castela, Valladolid, Salamanca… pero tamén en Galiza, caso de Santiago, e dende hai pocas décadas, Vigo e A Coruña, cos seus campus de Lugo, Ourense ou Pontevedra. O galego e o castelán son as linguas oficiais destas tres universidades galegas, polo que as clases poden ser en calquera dos dous idiomas. Para o alunado berciano que poida acudir nun futuro a esas universidades de Galiza o mellor é saber ben esas dúas linguas. Os centros escolares bercianos que hoxe non ofertan galego impiden ao seu alunado elaborar un historial académico axeitado para afrontar o seu futuro universitario e profesional con maiores garantías de éxito.

Aqueles 3 centros escolares primeiros que ofertaron galego n´O Bierzo medraron, neste curso 2008-09, ata abranguer 13 de infantil e primaria (nas materias de coñecemento do medio e artística), 4 institutos de enseñanzas medias (nas materias de ciencias sociais ou xeografía galega en 1º e 2º do Eso, e lengua e cultura galega en 3º e 4 º do Eso) e a Escola oficial de idiomas de Ponferrada. Así superamos xa a cifra histórica dos mil estudantes de galego no ensino regrado. Pero eses datos non son definitivos porque hai que engadir o alunado que estuda galego, ano tras ano, noutros centros privados por mor da súa preparación para as oposiciois de Galiza (Xunta, Sergas, Xustiza, universidades, deputacións, concellos…).

O Bierzo, abril de 2009.
www.obierzoceibe.blogspot.com

www.ciberirmandade.org/falaceive

www.el-bierzo.com

PEDIMENTOS AOS PARTIDOS POLÍTICOS DA GALIZA

PEDIMENTOS CULTURAIS DO BIERZO
AOS PARTIDOS POLÍTICOS GALEGOS
ANTE AS ELECCIOIS AUTONÓMICAS (1 MARZO 2009).

falaceibe@yahoo.es

A Asociación cultural Fala Ceibe do Bierzo diríxese aos partidos políticos galegos, ante as elecciois de 1 de marzo de 2009, para que tengan en cuenta un feixe de propostas culturais a prol da protección do idioma galego na rexión berciana.

1. VISITA AO PARLAMENTO GALEGO.
O poder lexislativo galego ten que coñecer de primeira man a problemática do galego no Bierzo. Por iso resulta preferente a presencia dos colectivos galeguistas e os entes locais do Bierzo (Consello Comarcal, concellos e pedanías) no Parlamento de Galicia. Resulta abraiante que aínda hoxe non tivera lugar a presenza dos ditos representantes bercianos na Comisión de Cultura para exponer a nosa problemática cultural e proponer medidas de colaboración interterritorial.

2. REFORMA DA LEI DA COMARCA DO BIERZO.
Dende o ano 1991 O Bierzo ten certa autonomía que lle concede a Lei de Castela e León 1/1991, pola que se aprobou a creación da Comarca. Durante a primavera de 2009 está previsto o inicio da a reforma profunda da dita Lei. Cando isto teña lugar pediremos ás instituciois políticas de Galicia (Parlamento Galego, Xunta de Galicia…) e educativas (universidades galegas, asociaciois culturais…) apoio expreso para que se recoñeza a protección e o fomento do idioma galego no articulado da dita Lei da Comarca.

3. ENSINO DO GALEGO.
O ensino do galego na rexión berciana vai para diante paseniño pero coa súa problemática particular. Así aínda hai centros escolares que se resisten a impartir a materia de galego, casos da Veiga de Valcarce, Carracedelo, Quilóus, Fabeiro e Ponferrada. A Comisión de Seguimento interautonómica de ensino galego debe facer máis por resolvermos esta problemática. Así todos os colexios públicos do Bierzo occidental, zona plenamente galego-falante, deberían ter clases da materia de galego, de oferta obrigatoria para eses centros e de opción voluntaria para o seu alunado. Só deste xeito todo o alunado berciano poderá exercer libremente o seu dereito á aprendizaxe do galego.

Outras intervenciois institucionais nesta materia deben potenciarse. Son as actividades extraescolares (viaxes a Galicia, intercambios escolares…), materiais pedagóxicos para profesorado e alunado, campañas escolares a prol do galego, execución de novas tecnoloxías da información no Bierzo, bercianización dos portais educativos (www.edu.xunta.es e http://www.educa.jcyl.es),etc/.

En materia de universidades pode implantarse o ensino do galego no campus de Ponferrada. As universidades galegas deberían facer xornadas, seminarios e demais no Bierzo, investigación histórica, filolóxica… sobre esta rexión estremeira.

4. MEDIOS DE COMUNICACIÓN.
Hai un espazo de comunicación galego común, maís aló dos lindeiros da actual Comunidade Autónoma de Galicia, que se debe protexer e potenciar. A CRTVG ten que fixar un correspondente especial dedicado a cubrir a información xerada na franxa estremeira galego-falante (Eo-navia, O Bierzo e A Seabra). Tamén hai que millorar o sinal e cobertura nestes territorios.

Fai falta unha liña de axudas económicas da Xunta de Galicia para os medios de comunicación da dita franxa estremeira de cara a fomentar o uso do galego parcial neles (xornais, radio, tv, internet…).

5. CULTURA.
Demandamos neste eido a doazón de máis libros en galego para as bibliotecas municipais e escolares do Bierzo, programas informáticos para bibliotecas e cibercentros rurais, campañas de fomento da lectura, presenza do libro galego en feiras do libro, semanas do libro infantil, presentación de libros e autores galegos por parte das editoriais de Galicia, etc.

6. REAL ACADEMIA GALEGA.
O escritor Antonio Fernández y Morales escribiu en 1861 un libro composto por textos en galego-berciano. Pedimos á Real Academia Galega que, coincidindo o vindeiro ano 2011, co 150 aniversario da publicación da dita obra, se dedique o correspondente Día das Letras Galegas dese ano 2011 a este escritor berciano. Deste xeito faríase outra merecida homenaxe aos falantes da franxa estremira galego-falante, despois da que xa se fixo ao Pai Frei Martín Sarmiento.

7. AS ADMINISTRACIOIS LOCAIS.
Resulta necesaria a sinatura dun convenio de colaboración entre a Xunta de Galicia e o Consello Comarcal do Bierzo en materia de protección do galego. O dito acordo interadministrativo debe incluír o fomento do uso institucional deste idioma, creación do servizo lingüístico berciano, cursos de galego para persoal administrativo, curso de galego a distancia (http://www.aulabierzo.com/), a recuperación da toponimia, actualización do dereito consuetudinario, creación de páxinas web dos concellos rurais, etcétera.

8. AS ASOCIACIOIS CULTURAIS.
Propoñemos á Consellería de Cultura a creación dunha liña de axudas económicas, específica para a franxa galego-falante, para as asociaciois culturais que fomenten o uso do galego, a edición de libros e revistas de temática berciana, a creación do Centro Cultural “Pai Frei Martín Sarmiento” en Vilafranca do Bierzo, composto por biblioteca, sala de exposiciois, arquivo, etcétera.

O Bierzo, febreiro de 2009.
http://www.obierzoceibe.blogspot.com/
http://www.falaceibe.blogspot.com/
www.ciberirmandade.org/falaceive

CENTROS ESCOLARES DO BIERZO QUE OFERTAN GALEGO.

Na comunidade de Castilla y León –conforme ao que establece o artigo 4.2 do seu estatuto de autonomía, no que se establece a protección para a lingua galega nos lugares nos que habitualmente se utiliza- a materia de galego está incorporada aos plans de estudo dos centros de ensino primario e secundario.

CENTROS DE PRIMARIA
Ponte de Domingos Flórez (León)
Centro Rural Agrupado Puente de Domingo Flórez
Ponferrada (León)
CP Jesús Maestro
CP Compostilla
CP Virgen del Carmen
CP Valentín García Yebra
Camponaraia (León)
CP San Ildefonso
Carucedo (León)
Centro Rural Agrupado de Carucedo
Toural de Meraio (León)
Centro Rural Agrupado Entrecastros
Vilafranca do Bierzo (León)
CP San Lorenzo de Brindis
Corullón (León)
Centro Rural Agrupado Jimena Muñiz
Cacabelos (León)
CP Quinta Angustia
Toural dos Vados (León)
CP María Luisa Ucieda
Lubián (Zamora)
CP Tuela Bibey

CENTROS DE SECUNDARIA
Cacabelos (León)
IES Bergidum Flavium
Ponferrada (León)
IES Europa
Vilafranca do Bierzo
IES Padre Sarmiento

ESCOLAS DE IDIOMAS
No Bierzo, a Escola Oficial de Idiomas de Ponferrada ofrece a posibilidade de estudar tamén a lingua galega.

WWW.OBIERZOCEIBE.BLOGSPOT.COM

A RECUPERACIÓN DO APALPADOIRO DE NADAL.

FALA CEIVE COLABORARÁ EN LA RECUPERACIÓN DESTE PERSONAJE DE NUESTRA TRADICIÓN NAVIDEÑA

Diversas entidades culturales gallegas están colaborando en la recuperación de un personaje de la tradición popular navideña: O Apalpador. La Asociación Cultural Fala Ceive do Bierzo quiere comunicar por medio de esta nota de prensa, que se suma a esta iniciativa y realizará una campaña de información en nuestra región para dar a conocer esta figura, también propia del Bierzo.

En diversas comarcas de la alta montaña del este de Galiza, así como em diversos puntos del oeste del Bierzo, se mantenía hasta fechas muy recientes la tradición del O Apalpador: un gigante con oficio de carbonero que, durante las fechas de la navidad, bajava de las montañas donde vivia hasta las aldeas, con la intención de “apalpar” (palpar, tocar), las barrigas de los más pequeños de las casas, para comprobar si estabam bien alimentadas. O Apalpador, vigilava que comieran bien, y les deseaba un nuevo año en el que siguieran sin pasar hambre, dejándo-les como regalo unas cuantas castañas calientes, para que se acoradaran de su visita.

Posiblemente, esta antigua tradición del O Apalpador sea uno de los más antiguos vestigios de nuestra cultura, un patrimonio amenazado que debemos esforzarnos en mantener y actualizar, y que nos une a los territórios, a las personas, a las tradiciones, a la cultura en fin, que está más cerca de nosotros.

La intención de la campanha de recuperación de la figura del O Apalpador es mantener viva esa tradición, y actualizarla: hoy en día ya no son sólo castanhas lo que trae esa figura en la noche del dia 25 o en la de fin de año, también puede ser quien traiga los regalos que se hacen en esas fechas.

No tiene que ser una uniformizadora imposición cultural ajena a nosotros/as, la figura de Santa Claus o Papá Noel, la que utilicemos para festejar eses dias. En nuestra cultura, en nuestra tradición, tenemos figuras como esta, personajes entrañables que debemos mantener.

INFORMACIÓIS DE CARLOS JOSÉ PÉREZ TEIJÓN

INFORMACIÓIS DE CARLOS JOSE PÉREZ TEIJÓN DENDE CATALUNYA.

falaceibe@yahoo.es

O noso colaborador de orixe berciana, Carlos José Pérez Teijón, remésanos novas informacióis dende Lléida. Imos analizalas segundo a localización xeográfica das notas de prensa. Por suposto pedimos desculpas por non poder incluír a totalidade da citada información por falta de espazo, e damos as grazas de novo ao seu autor.

A VAL DE ARÁN.
O colectivo Lengua Viua representou obras de teatro en aranés, “Auem un Ihadre en otèl” (temos un ladrón no hotel) e “Era mainada se mos maride” (la niña se nos casa). Esta conocida Serada Teatrau trata de fomentar o uso social do aranés, tamén organizan A Corsa Arán per Sa Lengua.

GALIZA.
O Plano de Promoción do Galego no ensino pretende que en infantil se use a lingua materna, tendo en conta a lingua da contorna e garantindo que o alunado adquira coñecementos da outra lingua oficial de forma oral e escrita. O alunado de primaria terá 50% da docencia en galego, impartíndose obrigatoriamente neste idioma as materias de Matemáticas, Coñecemento do Medio Natural, Social e Cultural así como Educación para a Cidadanía. En ESO tamén se manterá este mínimo do 50%, e serán en galego Ciencias da Natureza, Ciencias Sociais, Xeografía e Historia, Matemáticas e Educación para a Cidadanía.

NAFARROA.
Os cambios na liña política do Goberno Foral de Nafarroa posibilitan que se potencie o fomento do éusquero no territorio non vascófono. Lembremos que a Comunidade Autónoma está dividida en tres territorios a nivel lingüístico, a saber: vascófono, intermedio e non vascófono. O Goberno Foral financia a impartición do éusquero no territorio non vascófono, para o período 2006-2010. Ademais fomenta a lingua vasca entre os docentes da súa Comunidade Foral.

ASTURIES.
Os sindicatos asturianos reivindican un mellor tratamento no currículum educativo do asturiano. A administración educativa pretende dar ao bable un tratamento igual ao da materia de relixión, a través da “atención non educativa”. Segundo os sindicatos non hai ningún control sobre o que poderán facer os centros co asturiano, e pode haber un descenso na demanda de asturiano.

CATALUNYA.
Continúa a polémica polo Real Decreto de ensinanzas mínimas da educación primaria que obriga á terceira hora de idioma castelán. O Tribunal Constitucional admitíu a trámite o conflito positivo de competencias do Governo Catalán contra dita norma. A plataforma Pel catalá a L`escola pide a insumisión dos mestres “porque afecta negativamente aos programas de inmersión lingüística, dado que racha a coherencia pedagóxica e social” e “ignora o modelo de escola catalá en lingua e contidos, adoptado no Principado durante os últimos 30 anos co consenso e o apoio da sociedade civil”.

EUSKADI
A Lei da Escola Pública Vasca de 1993 estableceu os modelos lingüísticos A (básicamente en castelán co éusquero como materia específica), B (bilingüe) y D (en éusquero co castelán como materia). Os debates actuais pola reforma do modelo educativo vasco fixan as posicióis dos partidos políticos. O PNV aposta por un modelo plurilingüe cunha lingua de ensino e aprendizaxe principal que sería en todos os casos o éusquero, co castelán tamén como lingua vehicular para adquirir “a competencia formal”. Isto concrétase nun nivel B1 que permite comprender o discurso normal, participar en conversacióis sobre temas habituais e escribir textos sinxelos en éuscaro e castelán ao rematar o ensino Primario. Ao concluír o ESO os escolares vascos deberían acreditar un nivel B2, similar ao título expedido polas Escolas Oficiais de Idiomas (o “First” do ensino do inglés). O PP vasco quere con carácter obrigatorio o modelo D (básicamente en éusquero co castelán como materia) para todo o alunado. El PSOE segue un modelo trilingüe, cun B2 para a lingua materna e un B1 para la que no es la familiar.

ARAGÓN.
O Secretario Xeral do sindicato Comisióis Obreiras de Aragón reivindica o Estatuto do Docente que pretende “homoxeneizar as condicióis laborais de todas as comunidades autónomas (…)”. Polo que toca a Aragón, pídese que se teñan en conta no citado Estatuto as propias peculiaridades, que pasan polas linguas minoritarias que se falan na Faixa Oriental e no Pirineo. Preténdese que se forme ao profesorado námbolas dúas linguas, catalán e aragonés, así como incentivar aos docentes que se comprometan co medio rural.

O Bierzo, novembro de 2008.
http://www.obierzoceibe.blogspot.com/

www.ciberirmandade.org/falaceive

http://www.el-bierzo.com/

O DIALECTISMO COMARCAL BERCIANO AFASTADOR

O DIALECTISMO COMARCAL BERCIANO AFASTADOR,
Por Xabier Lago Mestre, Pte. de Fala Ceibe do Bierzo.

falaceibe@yahoo.es

A normalización social do idioma galego na rexión berciana ten ainda a resistencia dos defensores do dialectismo comarcal. Estes alegan que a lingua normalizada que vén de Galiza é allea ao que falan acotío. Dende logo que hai diferenzas entre o galego-berciano comarcal e o galego estándar, no léxico, fonética e morfosintaxe. Pero a realidade é que esas diferenzas teñen o mesmo valor filolóxico que o resto do dialectismo que poidamos atopar nas comarcas da Comunidade Autónoma de Galicia. Os falantes do idioma galego do noroeste peninsular sabemos da necesidade que había de fixar unha variedade supradialectal, a cal agora temos na dita normativa do galego. Precisamos dun idioma común, superador das diferenzas dialectais galegas, para evitar confusiois lingüísticas, propias das particularidades das falas dos distintos territorios. O idioma galego moderno debe facilitar ao máximo a comunicación e a comprensión entre os seus falantes. A falla da actual normativa do galego provocaría entre os diversos falantes problemas para entendermos, a nivel oral e escrito, entre os habitantes dos Ancares bercianos, A Mariña luguesa, Baixo Miño, A Fisterra e demais.

As investigaciois filolóxicas xa concretaron que o idioma galego se divide en tres ámbitos territoriais, chamados bloques. O bloque oriental está formado polas áreas asturiana, oriental central, oriental de transición e zamorana. Na dita área oriental central atopamos as subáreas dos Ancares, O Bierzo, O Courel, Valdeorras e Viana. Entre estas zonas hai diferenzas dialectais. Pero é que na propia rexión berciana atopamos diferenzas polo miúdo entre as partes oriental e occidental, ou entre o galego de Ancares, Valcarce, A Cabreira Baixa e demais. Estas diferenzas comarcais débense á influencia dos outros idiomas veciños (castelán e ástur-leonés), pero tamén á existencia de varios vales pechados (Selmo, Valcarce, Burbia, Ancares, Fornela…) que fomentaron falas de seu e microtoponimia diversa. Agora ben, estas diferencias dialectais non son de sufiente entidade para concretar a formación de un dialecto berciano con una normativa propia.

Os partidarios do dialectismo comarcal do Bierzo saben ben das súas diferencias filolóxicas, non só coas zonas veciñas, senón entre eles mesmos. Pois valoran nesta diferenciación lingüística a utilización dunha fala mesturada de castellanismos, velaí a denominación como chapurreao. Pero é que outros pretendemos valorar a lingua galega, mediante a súa diferenza filolóxica co castelán, por ser este outro idioma latino. Ademais o galego ten máis semellanzas históricas co portugués ca có castelán, por iso debe achegarse ao luso.

Moitos bercianos falan o idioma galego como ben saben, e intentan escribilo con moito esforzo, xurdindo pois o dialectismo comarcal porque non tiveron a oportunidade de aprender a normativa correspondente. Outros rexeitan o idioma galego estándar, non desexan escoitalo, nin lelo nin escribilo. Pero peor resulta que estes últimos queiran impedir aos bercianos que poidamos aprender o idioma galego moderno, e a normalizar o seu uso social na nosa rexión. Non se pode condenar aos bercianos a conservarmos únicamente o dialectismo comarcal, cando temos a posiblidade evolucionar dende o galego-berciano, ao idioma galego estándar e chegar ao portugués por mor das semellanzas lingüísticas.

O futuro do galego do Bierzo está no fomento do idioma estándar. Lingua que ten unha grande funcionalidade, na administración, o ensino, os medios de comunicación, as novas tecnoloxías e demais. O galego normativo únenos ao resto da comunidade lingüística galega do noroeste peninsular, Galiza, Eonavia, Seabra, e tamén ás comunidades portuguesa, brasileira e africana. Así pois a lingua galega de hoxe fainos tamén internacionais. Fronte a isto, os partidarios do dialectismo comarcal queren empecharnos dentro das serras bercianas. No fondo éstes non cren no futuro do idioma galego, non queren o seu prestixio, nin a súa declaración de oficialidade, nada de recoñecemento de dereitos lingüísticos para os falantes bercianos. ¿Qué pretenden pois?. Conservar o dialectismo berciano sen modernizalo, non queren que mude porque non están preparados para afrontar o novo futuro plurilingüe sen medos e prexuízos. Viven coas verbas rurais do pasado, vencellados ás falas familiares dos seus antergos, na cárcere da soidade e do illamento. Máis valería cavilar en cómo manter a herdanza do idioma galego que recibiron, en cómo transmitilo con xeito aos seus descendentes, e en facelo atraínte aos neofalantes.

O Bierzo, outubro de 2008.
http://www.obierzoceibe.blogspot.com/

www.ciberirmandade.org/falaceive

http://www.el-bierzo.com/

O ENSINO DO GALEGO MEDRA NO BIERZO.

O ENSINO DO GALEGO MEDRA NO BIERZO.

La Asociación Cultural Fala Ceibe do Bierzo (

www.ciberirmandade.org/falaceive) informa de que sigue aumentando la demanda de la materia de idioma gallego en los centros educativos de la región berciana. Así lo ha declarado el delegado territorial de la Junta de Castilla y León, Eduardo Fernández, aprovechando el inicio del curso escolar 2008-09. Esta demanda social de la enseñanza del gallego es un apoyo implícito a las demandas lingüísticas de los colectivos culturales (Escola de gaitas de Vilafranca, Xarmenta, Fala Ceibe…). En este sentido hay que agradecer a la Consejería de Educación de la Junta de Castilla y León la actual oferta de idioma gallego en nuestra región.

Pero la implantación de la enseñanza do gallego en O Bierzo tiene todavía carencias. A nivel territorial, seguimos demandando que se oferten clases de esta lengua en los colegios de A Veiga de Valcarce, Carracedelo, Quilous, A Veiga de Espiñareda, Fabeiro, entre otros centros de O Bierzo occidental y Ponferrada. No se puede dejar en manos de la dirección de los centros educativos la decisión final sobre la oferta o no de la materia de lengua gallega. Opinamos que si hay petición de gallego, por parte de algún padre, madre o alumnado, se debe ofertar automáticamente esa materia en el curso escolar en que se demande. Estamos ciertos de que la solicitud inicial, y quizás minoritaria, de esta lengua propia de O Bierzo, en un centro que todavía no la oferta, incentivará posteriormente una mayor demanda social por parte de su comunidad escolar.

Fala Ceibe también pide al Consejo Comarcal de O Bierzo que incluya un curso de lengua gallega en su nueva web (

www.aulabierzo.com). Este curso de gallego en internet deberá tener carácter abierto, para que cualquier internauta pueda seguirlo con eficacia. Curso de gallego que puede interesar a los jóvenes, funcionarios, inmigrantes, emigrantes bercianos, estudiantes, opositores y público en general. En este sentido, reclamamos también a la Junta de Castilla y León inserte un curso de idioma gallego en su web educativa (www.educa.jcyl.es).

Acabamos indicando las razones por las que la ciudadanía berciana apuesta por la recuperación del gallego a través del aprendizaje de esta lengua propia. Se estudia gallego porque se quiere continuar la carrera académica en cualquiera de las 3 universidades de Galicia, con sus 7 campus universitarios en otras tantas ciudades, también por razón de las oposiciones a la Xunta de Galicia, Sergas (Servizo Galego de Saúde), Xustiza, universidades, deputacións, concellos… que siempre será mejor trabajar en Galiza, a unos kilómetros de O Bierzo, que no en Barcelona, Madrid, Valencia, Zaragoza..., a cientos de kilómetros. Otros bercianos desean conocer la lengua de su familia (abuelos, padres…) y de sus vecinos, para facilitar la comunicación intergeneracional y saber más de la cultura y la lengua de O Bierzo occidental. Además el conocimiento del gallego permite acceder mejor a los variados contenidos presentes en los medios de comunicación de Galiza (televisión, radio, periódicos, internet…), así como a las actividades de ocio (literatura, música, teatro, cine, informática…). Por último el paso idiomático del gallego al portugués es más fácil de lo que podemos pensar, lo que en el fondo enriquece a todos los bercianos con otro idioma internacional.

O Bierzo, agosto de 2008.
www.obierzoceibe.blogspot.com

INFORMACIOIS DENDE CATALUNYA DE CARLOS JOSE PÉREZ TEIJÓN.

INFORMACIOIS DENDE CATALUNYA DE CARLOS JOSÉ PEREZ TEIJÓN

falaceibe@yahoo.es

Outra vez recibimos información variada sobre os procesos de normalización lingüística en Catalunya, Aragón, Asturies, Valencia e Illas Balears, deste descendente de bercianos emigrados.

Nesta ocasión salientamos que a Generalitat de Catalunya se toma moi en serio a protección da outra lingua minorizada, o aranés. Agora sabemos da futura creación dunha Oficina Occitan en Catalunya, coa función de executar o desenvolvemento estatutario do aranés. Dende esta oficina se fomentará a cooperación e coordinación co Conselh Generau d´Arán na promoción do occitano, tanto no val d´Aran e en Catalunya. Tamén se coordinará coas instituciois europeas a aprendizaxe e mailo ensino do occitán. Outra función da dita oficina será a de manter o diálogo cos axentes sociais, entidades ou universidades que traballan na promoción, coñecemento e difusión da lingua. Igualmente informar á cidadanía e ás administraciois catalás en relación coa normalización deste idioma. Todo isto débese a que o aranés ten estatuto de oficialidad tamén en Catalunya, non só no val d´Aran.

O Conselh Generau d´Aran e a Generalitat crean un consorcio para normalizar o aranés. Preténdese así impulsar o uso deste idioma na administración catalá. Procurará a estandarización desta lingua minorizada para acadar a plena normalización social e institucional, neste sentido crearase un traductor on line.

A chamada llengua d´Oc, na súa modalidade gascona que se fala no val d´Aran, acadou a oficialidade a través do Estatut de Catalunya, no seu artigo 6.5 indica, “la llengua occitana, denominada aranés a la Val d´Aran, és la propia d´aquest territorio i oficial a Catalunya”. O conseguido polos araneses coa súa oficialidade será un exemplo vindicativo a seguir polo resto de falantes deste idioma, uns 3000000 de persoas do resto da Occitania. A oficialidade do aranés tamén reforza a identidade aranesa e o papel institucional do Conselh generau d´Aran.

A nivel social tódolos anos organízase a caminata popular Aran per sa Llengua, o 29 de xullo de 2007. Os participantes na andaina levaron as bandeiras coloradas de Aran. Neste acto prodúcese a entraga un premio á mellor labor a prol do aranés. Outro acontecemento é a recollida de cartos para erixir un monumento de 48 toneladas de peso e 6 metros de altura a favor do aranés que se vai traer de Carrara, en Italia, que se vai inauguran por mor do 15 edición neste ano 2008.

Sobre o catalán, comentamos a denuncia, ante o Tribunal Superior de Xustiza de Catalunya (TSXC), que se puxo contra una xuíza que instou a $declarar en castelá a un testigo dun crime en Berga. A asociación de Xuristas en Defensa de la Lengua Propia alega a comisión dunha falta moi grave, tipificada no artigo 417.14 da Lei Orgánica do Poder Xudicial, que sanciona a “ignorancia inexcusable no cumprimento dos deberes xudiciais”. Agardamos pois a sentenza final. Tamén sabemos da edición dun libro de David Pagès, El Català Perseguit, que recolle dende reportaxes xornalísticas ata declaraciois de gobernadores civís contra da lingua catalá.

Con relación a Aragón, sabemos que o seu gobernó traballa xa na presentación do proxecto da Lei de Linguas desa comunidade autónoma que se espera para antes de xuño deste ano. Como ben sabemos na recenté reforma do Estatuto de Autonomía de Aragón non se recolle a cooficialidade do resto de idioma desta comunidade autónoma, casos do catalán e mailo aragonés. Aínda así preténdese regulamentar os dereitos destes falantes. Curiosamente, o catalán de Aragón acada altos niveis de uso informal, o 68%, mentres que no Principat só é dun 52%. Sen embargo, nos ámbitos formais o uso do catalán decae ata un 9%, ao contrario do que pasa no Principat que medra. No estudo que comentamos o 88,8% dos falantes catalans de Aragón afirman saber esta lingua, o que significa que é o territorio de maior coñecemento do idioma dos Països Catalans, isto se debe a que é una zona con escasa inmigración. Na franxa de Aragón a identificación identitaria co idioma catalán é inferior a outros territorios dos Països Catalans. Respecto á escritura en catalán, a Franxa catalana presenta baixos niveis, 30,3%, seguido da Catalunya nord, un 10,6%, e L´Alguer, un 13,6%.

O Bierzo, abril de 2008.
http://www.obierzoceibe.blogspot.com/

www.ciberirmandade.org/falaceive

O QUE NOS FAI SEGUIR,

O QUE NOS FAI SEGUIR.

por Alberto Gómez Bautista, membro de Fala Ceibe do Bierzo.

Nun dos capítulos da serie televisiva “Band of Brothers” (irmáns de sangue) o nono capítulo concretamente, titulado Why we figth? (Por que combatemos?) onde se nos amosan as dúbidas e o cansazo deste bando ou grupos de soldados que protagonizan esta teleserie cando chegan a Alemaña, é nesa altura da guerra e nese país, onde descobren un campo de concentración y exterminio Nazi. Hai se decataron de porque combatían. A todos nós, nas diferentes facetas da vida, e salvando as diferencias, nos aborda esta cuestión. Para os que amamos a lingua galega é fácil encontrar unha resposta. Eu encontreina (en Vilafranca do Bierzo) unha vez que me abordou esta dúbida ollando para unha crianza que lle berraba amigabelmente a outros nenos incitándolles a xogar con el. Cada un ve a causa das súas causas nas mais inimaxinábeis situacións. Eu, persoalmente, hai tempo que aceptei, como algo natural, a idea da morte, o que me custa aceptar é que está forma de estar na vida, esta lingua á que tantos homes e mulleres lle emprestaran a súa voz, a moldearan, a mudaran, e a usaran para amar, soñar, imaxinar o inimaxinábel, desapareza e non ecoe alén da nosa existencia. A lingua é, sen dúbida, o maior desafío humano á morte.

Con ou sen dúbidas un ano máis celebrouse o Día das Letras Galegas no Bierzo grazas ao esforzo dos mozos e mozas de Fala Ceibe que, porén, teiman en asinalar con actos de grande interese, anos tras ano, esta importante data da nosa memoria colectiva de galegofalantes. Para os que pensamos que o Día da Lingua Galega é todos os días, talvez isto non teña nada de especial, se exceptuamos as fortes doses de folclore con que algúns nos tentan meter polos ollos e as orellas unha visión museolóxica da lingua que fede a formol e a morgue. Más xa que falamos de letras gustaba de aproveitar a ocasión para falar das letras e da escrita da lingua. Xa teño falado noutras ocasións do poder das palabras, e de que se escribo é porque acredito que as palabras teñen un enorme poder, coido que todos somos conscientes diso pois cando escribimos, mesmo cando mandamos un e-mail a un amigo, temos tendencia a rever o texto con coidado, coñecedores do mal ou do ben que pode facer unha letra a mais ou a menos.

É sabido que unha lingua que posúe escrita ten unha arma marabillosa para a súa promoción e difusión. É paradigmático o caso da Unión India onde só as linguas con escrita son referidas na constitución e consecuentemente promocionadas.

Porén, esta ferramenta fantástica que é a escrita pode tornarse unha arma de opresión, de manipulación e de persecución ideolóxica, cando imposta de arriba para abaixo, sen contar coa opinión dos seu falantes e usuarios. É abondo coñecido o caso da Unión Soviética cando o poder daquel Estado tras ter promovido o alfabeto latino nos anos 20 do século pasado, mudou de ideas e nos anos trinta reintroduciu o alfabeto cirílico. Todo isto tiña un obxectivo claro: eslavizar, ou se se prefire, rusificar linguas e pobos. Houbo quen se opuxera a esta política, que foi na altura revestida dunha aparencia anodina, e o pagou caro.

Nós, os galegofalantes, tamén padecemos unha imposición de arriba para baixo, de xente que coida estar en posesión da verdade, e até se permiten o luxo de dicirte como tes de escribir, porque o din eles, defensores dunha norma de consenso só consensuada por eles mesmos. O mais abrallante é que neste comezo de século onde moitos andamos a tentar deitar abaixo fronteiras, onde entenderse cos veciños e falar linguas é unha cousa para orgullármonos, pois ben, hai tipos por hai que se gaban de non falar galego, e outros que si o falan alardean de non entender aos portugueses, brasileiros, etc. Afortunadamente a xente normal non ten eses requintes e problemas propios deses policías lingüísticos, os médicos bercianos e galegos cando marchan para traballar a Portugal, xa que aquí o traballo non é cousa que abonde, usan a lingua de Rosalía para entenderse cos portugueses. Por que será?

Eu persoalmente non teño nada contra ningunha norma, coido que todo o mundo ten parte de razón. Mais si son contra os tarugos que se fechan nas súas posicións, e esquecen os problemas serios que atravesa o noso idioma, mais preocupados con rivalidades persoais do que co interese xeral. Mentres andan nas súas liortiñas de café a lingua perde terreo a un ritmo arrepiante, e perde calidade e creatividade cercada polo castelán. Non me preocupa que o galego lle “roube” palabras ao castelán, as linguas todas tomaron palabras unhas das outras, o preocupante e que se vire só cara o castelán e esqueza o portugués (e as outras linguas do noso entorno), sendo que o portugués é o galego criado en liberdade que dicía Castelao.

Espero que estas palabras sirvan para chantar os alicerces de entendementos futuros. Desexo tamén que non se me mal interprete, e que os que teñen a sartén polo mango se deixen de caralladas e arrimen o lombo pois os galegofalantes en xeral, e os de O Bierzo en particular, estamos xa fartos de belas palabras, e a hora dos xestos, de traballar a reo, para que esta nosa lingua teña o futuro que tantos e tantas desexamos.

Ocórrenseme unha idea a este respecto, talvez sería interesante que o Goberno de Galiza e os responsables lingüísticos do goberno e das diferentes institucións ligadas á lingua decretasen unha moratoria normativa é dicir que se inicie un período de tolerancia normativa (é dicir, a administración e as institucións, á hora de recibir documentos dos cidadáns ou ao subsidiaren publicacións actuarían de tal forma que a norma utilizada non será tida en conta, admitíndose calquera normativa coherente). É unha idea, talvez bizarra, mais surxida da necesidade de resolver un problema que nos reten e nos atrapalla na andaina da normalización da nosa lingua. Sexa cal sexa a normativa non se pode sacrificar a democracia por mor de unha utópica unidade normativa. Case todas as linguas, e en especial as minorizadas e/ou minoritarias teñen problemas en relación a norma, pero estes “conflictos” (cando ocorren en países democráticos) nunca provocan unha violación de dereitos fundamentais dos falantes desas linguas, non se sacrifica á liberdade e cidadanía en aras de unidades e purezas normativas nin se crea á volta da lingua unha policía lingüística co poder de dicir o que ou o que non se publica, por dar só un exemplo.

É moita cousa a que esta en xogo neste curso que se inicia agora, temos pola fronte expectativas e posibilidades que hai poucos meses nin imaxinábamos que fosen posíbeis. Estanse a criar condicións irrepetíbeis para pór o noso idioma a andar, para o normalizar alén e aquén Cebreiro. Agora só resta continuar a traballar, a pensar e a soñar.

Saúde e Lingua.
5 de Outubro de 2005.Alberto Gómez Bautista

(É membro de Fala Ceibe e profesor na Universidade Lusófona de Lisboa).

RESPECTO POLA TOPONIMIA GALEGO-BERCIANA

RESPECTO POLA TOPONIMIA GALEGO-BERCIANA,
Por Xabier Lago Mestre, Pte. de Fala Ceibe do Bierzo.

falaceibe@yahoo.es

Estes últimos días os medios de comunicación de Castela, León e O Bierzo comentaron unha nova relacionada cun problema de convivencia que había no centro escolar de Viladepaos. O curioso do caso é que non atopamos coincidencia na denominación do citado colexio, "Campo da vila", "Campo de la vila" ou "Campo de la villa". Dende logo o seu nome é Campo da vila, pero resulta abraiante tanto desbaraxuste á hora de dar co nome certo do dito centro. Para moitos xornalistas segue soando moi rariño asumir a existencia de palabras en galego n´O Bierzo, por iso hai que facer o esforzo normalizador por castelanizalas ¿non si?. Alguis defenden sen tino que no occidente da nosa rexión berciana non pervive, nin houbo xamais, toponimia en idioma galego, o que quedan son restos do chapurreao, propio de falantes ignorantes que non saben castelao. Todo arcaísmo dialectal debe ser eliminado a través da corrección continua e contundente nos medios de comunicación ¡a prol da obxectividade informadora!.

Sigamos pois. Se recoñecemos que a denominación real é Campo da vila ¿cómo debemos chamar á poboación onde se atopa?... ¿Viladepaos ou Villadepalos?... Por suposto, Viladepaos, pero mira que soa tan mal na fala popular, tan agalegado. Manteñamos mellor o culto Villadepalos, que é máis oficial, ademais, en castelao todo o mundo o entende. En fin, todo sexa porque os bercianos e as bercianas non descubran a orixe lingüística de Viladepaos, nin dos outros lugares da contorna, de clara etimoloxía galega, Carracedelo, Cacabelos, Peón, Paradela, Penedela, Vilamaior, Toural dos Vaos e demais. O coñecemento de certas verdades idiomáticas pode doer, esixe autocrítica, rexeito de prexuízos, etc. A toma de conciencia idiomática é progresiva, despois vén a familiaridade, a seguir os bercianos e os galegos son curmáns ou peor, irmaos, e logo piden vivir xuntiños, velaí a segregación territorial ¡que perigos nos axexan!.

O caso da confusión terminolóxica de Campo da vila non é un feito anecdótico, como ben podemos deducir. Pasa coa meirande parte da toponimia galego-berciana, tanto maior (nomes de concellos, serras, montes, ríos...) coma menor (regueiros, penas, cavorcos, carreiros, valiñas, pradoiros...). Paseniño, acotío, silandeiramente estragamos a nosa toponimia, as nosas verbas tradicionais, a nosa riqueza lingüística galego-berciana. Case sen querelo, sen darmos nin de conta. Porque aínda non somos quen de saber o moito valor do noso patrimonio idiomático autóctono.

Exemplos temos a esgalla que confirman o que estamos a dicir. Denunciamos a deturpación contina da nosa toponimia galego-berciana. Admitamos o que acontece diante dos nosos ollos coas obrigadas castelanizaciois de: As Médulas, Cornatelo, S. Pedro de Devesas, Toural de Meraio, Quilous, Fabeiro, Perexe, A Veiga de Valcarce, Barxas e demais. O Bierzo occidental, tan galeguizado durante séculos, está a ser castelanizado, en parte polas dinámicas políticas derivadas da integración na Comunidade Autónoma de Castela e León. O único idioma oficial deste amplo e tan diverso territorio é o castelao, para os demais idiomas minoritarios non hai recoñecemento de oficialidade. Fórzase así a convivencia social coa imposición idiomática en castelao, aos falantes das outras linguas non se nos conceden dereitos lingüísticos, simplemente somos desprezados e discriminados.

Trátase de condenar a esas linguas pequenas á desaparición definitiva, por falta de utilidade pública e administrativa. Para uso social tenemos o castelao, compartido con tantos millois de falantes por todo o planeta. Así pois, ¿quén pode ousar demandar a protección dos outros idiomas minorizados de Castela e León? casos do ástur-llionés, éusquero do condado de Trebiño e norte de Burgos ou o galego d´As Portelas da alta Seabra e O Bierzo. A estatexia política que sufrimos procura a morte do idioma galego e, polo mesmo, a perda de especificiadade da nosa rexión berciana, con todo tipo de atrancos xurídicos e administrativos forzados. E así provocar a nosa asimilación definitiva dentro da identidade política e cultural de Castela e León. Denunciamos que as nosas cultura e lingua galegas d´O Bierzo merecen un respecto maior, que paga a pena cumprir coa obriga cívica e xeracional de manter este patrimonio herdado dos nosos devanceiros.

O Bierzo, outubro de 2007.

www.obierzoceibe.blogspot.com

www.ciberirmandade.org/falaceive

AS MEDIDAS TRADICIONAIS DA REXIÓN BERCIANA

AS MEDIDAS TRADICIONAIS DA REXIÓN BERCIANA,
Por Xabier Lago Mestre, Pte. de Fala Ceibe do Bierzo.

falaceibe@yahoo.es

As unidades de lonxitude ben poden ter a súa orixe nas de tipo antropométrico, pola súa relación coas dimensiois do corpo humano. Así temos as derivadas do pé, cóbado, man, dedos, pulgadas, etc. Tamén hai medidas equivalentes a acciois que podían realizar as persoas, é dicir, a distancia percorrida nun día, ou a cantidade de produto que se podía transportar e demais. Outras medidas tiñan que ver cos traballos que facían os animais (bueis, cabalos, mulas...) en colaboración coas persoas (superficie que araban por día...).

Entre as medidas de lonxitude máis importantes atopamos a legoa, equivalente a 5500 m. ou camiño percorrido nunha hora. Ademais do estadal (3.36 m.), a braza (lonxitude dos dous brazos abertos que se traduce en dúas varas). Pola súa banda, a vara é igual a 84 cm. Outras equivalencias son as seguintes: o estadal son 4 varas e a braza son 2 varas. Divisores da vara son o palmo ou a cuarta, igual a 1/4 da vara ou 21 cm. E o furco ou media cuarta, abertura dos dedos índice e medio. A pulgada é a sexta parte do palmo, mídese coa falanxe unllada do dedo pulgar.

Entre as medidas de superficie da rexión berciana salientamos a carga, a fanega, as cuartas, os cuartais e os cuartelos (cuartillo). As equivalencias entre elas son as seguintes: 1 carga representa 4 fanegas, 8 cuartas, 16 cuartais e 192 cuartelos. Outras relaciois poden ser: 1 cuartal equivale a 12 cuartelos, 3 celemíns, 6 medios, 3 medidos, 24 maquilas ou pucheiras dos Ancares. No Bierzo hai cuartais de 436 m2 y ata de 500 m2, segundo a zona.

O traballo nas viñas mensurábase en xornais. Un xornal representa 1/2 cuartal ou a superficie que o xornaleiro cava nun día. A unidade máis empregada era o cuartal que equivalía a 400 m2 no antigo partido xudicial de Ponferrada e a 436 m2 no de Vilafranca, coincidente este último co ferrado da provincia de Lugo. Sen embargo, o ferrado nas provincias de Ourense e de Pontevedra era 628 m2, en A Coruña bailaba entre 444 e 639 m2, en Laciana vai de 600 a 672 m2. Logo temos a relación do carro de abono co cuartal, 1 cuartal equivale a 4 carros de esterco.

No caso dos pradoiros as medidas máis normais son os carros de herba e os balagares ou montois, así 4 balagares igual a 1 carro. Tamén temos as forcadas ou forcados e os feixes, como medidas máis pequenas.

Nas medidas de capacidade hai que diferenciar as de áridos e grans e as de líquidos. Para medir as primeiras temos caixas ou cilindros de madeira. Así temos a maquila, utilizada polo muiñeiro para cobrar o prezo do muiñada. Nalgunhas poboaciois a maquila recibe o nome de cuartilín ou pucheira. O cuartal medía as castañas, trigo, cebada, centeo, millo... A súa capacidade é de 13,58 litros. Os cuartais medíanse a cheas ou a rapas, No primeiro caso, quedaba colmado de todo e, no segundo, enrasado. O cuartal de centeo en gran daba 10 kg, o de trigo 11,5 kg e o de cebada 8 kg. O cuartelo (cuartillo) usábase para a venda de semente de repolo, cebola, pemento... Os derivados dos cuartelos eran os medio cuartelo e o cuartillín (1/4). Tamen xorden outras cunidades como o celmín e o medio. En fin, 1 cuartal son 3 celemíns, 6 medios e 24 maquilas.

Polo que toca á medición de líquidos hai distinción co aceite porque éste era máis caro. Os recipientes que contiñan os líquidos remataron por converterse en unidades de medida. A cántara ou o cántaro teñen unha capacidade de 16 litros. Os seus múltiplos eran o cañado, equivalente a 2 cántaros, e o miedro que representaba 12 cántaros. As divisiois do cántaro eran a media cántara de 8 litros, a cañada ou cuartela (cuartilla) de 4 litros, e o cuartelo (cuartillo) de medio litro. Así, 1 miedro son 12 cántaras, 48 cañadas, 384 cuartelos.

As medidas máis usuais para áridos e líquidos noutras provincias eran: Lugo (ferrado de 13 litros e cuartillo de 0.47 litros, respectivamente), Ourense (ferrado de 13 litros e cántara de 15 litros), León (hemina de 18 litros e cántara de 15 litros) e Asturias (fanega de 74 litros e cántara de 18 litros).

Para a medición de pesos utilizáronse as balanzas, comparando o obxecto dado cun sistema de pesos determinado. A romanización truxo dous modelos de balanzas, a de brazos iguais con dous platos e un sistema de pesas, e a de brazos desiguais ou romana. A pesar destes aparellos, a meirande parte dos produtos medíase por capacidade, por iso se utilizaba o cuarteirón, equivalente a 1/4 de libra, sendo a libra igual a 16 onzas ou 460 gramos. A arroba representaba 25 libras ou 11.5 kilogramos, e o quintal son 4 arrobas ou 46 kg.

Outras medidas son o brazado, capacidade de palla o herba que se pode abranguer entre dous brazos por un home. A mañiza é un brazado xa atado se é de palla e dous brazados se é de herba. O cento e o medio cento utilizábanse na merca de plantois de repolo, col, cebolas, pementos, tomates, leitugas, etc. Estes plantois viñan atados con xuncas ou palla. O furco é unha restra de cebolas ou allos entrelazados, o de cebola son 16 unidades e o de allos 32 unidades. Noutra orde de cousas, lembremos tamén as mediciois que se realizaban a través das quendas de regos de pradoiros, hortas, etc, viceiras de gando maior ou menor, muiñadas e fornos comunais.

Como ben todos sabemos a implantación progresiva do sistema económico capitalista en todo o estado español precisaba da unificación das diversas medidas e, polo tanto, a supresión das tradicionais e rexionais, velaí a imposición do sistema métrico decimal que conservamos na actualidade.

O Bierzo, setembro de 2007.
http://obierzoceibe.blogspot.com
www.ciberirmandade.org/falaceive

www.falaceibe.tk

AS GRANDES ÁRBORES DO BIERZO

AS GRANDES ÁRBORES DO BIERZO,
Por Xabier Lago Mestre.

falaceibe@yahoo.es

A beleza da rexión berciana no seu conxunto, velaí as serras que nos arrodean onde salientan as máis altas montañas, os regueiros e mailos ríos que percorren os nosos vales e comarcas, empecen ás veces ver outras fermosuras non menores. Así, cando nos metemos nun souto, entre tantos castiñeiros, non chegamos a comprender a importancia dos máis vellos exemplares arbóreos. Hoxe descubrimos a súa singularidade da man de Santiago Castelao Diñeiro, autor do libro "Castaños monumentales del Bierzo. Tradición y Cultura" (2007). Este amante da natureza berciana amósanos a súa completa visión de todo o relacionado coa cultura castiñeira.

No seu breve libro, de 95 páxinas, comeza co análise das máis importantes árbores da rexión. Nas súas fotos apreciamos a impoñente altura do castiro O Campano, cos seus 29 metros, sito en Vilar de Aceiro, o impresionandte perímetro do tronco da pena do Subeiro (Gümil), ou a carocha aberta no castañeiro do Mallo (Hermide), e así outros tantos, ata un total que fain 20 exemplares únicos, a cal máis fermoso.

A segunda parte do libro, titulada "El castaño. Tradición e Cultura", entra a tratar de temas varios como son os traballos relacionados coa colleita da castaña. Importantes resultas os seus apuntamentos sobre os aparellos etnográficos, que van dende os piotes ou pisóns ata os trobos, pasando polos bandoxos, baxacas, paneiras, banastas e demais. Non se poden esquecer os sonados magostos. Neste punto festivaleiro o autor aproveita para indicar que "deberiamos fuxir do xogo político que converte esta festa nun medio puramente lucrativo; e rescatar entre todos, a unión sinceira e o carácter desenfadado que caracterizou sempre a esta festa". Continúa Santiago cunha curta relación de refráns castañeiros, da máis sabedoría popular na lingua galego-berciana, como aquela que di "castañas, viño novo e chourizos no mes de Santos son vicios". E tampouco podía faltar o correspondente calendario arbóreo. Outro apartado está dedicado aos instrumentos musicais obtidos do castiñeiro, coa carraca, a gaita e o rombón.

Importantes resultan as liñas reservadas para a couta o castiñeiro. Referímonos a certos aspectos do dereito consuetudinario dos concellos bercianos que fixaban xuridicamente o costume da colleita dos froitos. Incluso é un acerto inserir o texto legal completo do regulamento da recollida da castaña polo pobo de Perexe (1990). Botamos de menos que o autor, con formación xurídica, non profundizase máis noutros aspectos consuetudinarios, casos dos dereitos de voo e de solo, pero entendemos que a brevidade do libriño non permitía eses tratamentos legais.

Segue o texto do libro revisando a mouca dos castiñeiros, os inxertos, as enfermidades propias desta árbore, ou a heráldica da comarca presente nos escudos municipais de Valboa, Benuza, Berlanga e Castropodame. Especiais resultan as páxinas que dedica á arte, ás obras do escultor Domingo González, que como indica o autor logra "sacarlle a alma á madeira de castiñeiro e converter a rutina en beleza". Punto importante constitúe o tratamento culinário da castaña na cociña berciana, croquetas, pasteis, caldos, frans e outros estimulan os paladares máis golosos. Remata o Santi cun apreciado vocabulario galego-berciano relacionado coa cultura castiñeira. De seguro que todos nos sorprenderemos cos significados desas verbas antigas.

Coido que logo de ler este libriño todos os que entremos en calquera dos nosos diversos soutos da xeografía berciana debemos facelo doutro xeito. O texto comentado axudaranos a comprender mellor o peculiar mundo natural que empechan os castiñeiros. Recomendo a quen precise dunha xeira de reflexión penetrar de novo na tranquilidade dun souto. Facer unha calmosa andaina, pisando o mullido manto outoñal, respectando a cadencia das nosas pegadas desfolladoiras. Deixemos que o noso camiñar caviladoiro rache o silandeiro estar do souto. Compartamos sentidamente o noso espazo vital cos seculares castiñeiros e aprendamos deles, dos verdadeiros sobrevivintes de tantos fogos forestais e da deforestación mineira ou ferroviaria.

O Bierzo, setembro de 2007.

http://obierzoceibe.blogspot.com

http://www.ciberirmandade.org/falaceive

AS DIVISIOIS ADMINISTRATIVAS DA REXION BERCIANA NO SÉCULO XVIII

AS DIVISIOIS ADMINISTRATIVAS DA REXIÓN BERCIANA
NO SÉCULO XVIII, SEGUNDO CATASTRO DE ENSENADA.
por Xabier Lago Mestre, Pte. Fala Ceibe do Bierzo.

falaceibe@yahoo.es

No século XVIII fixéronse distintos vecindarios no Estado español para ter unha mellor información fiscal do conxunto da poboación. Neste caso analizaremos o censo de 1759 coñecido co nome do seu promotor, o marqués de Ensenada. Nosoutros utilizaremos os seus datos para presentar as divisiois administrativas da Provincia do Bierzo.

Comezamos coa xurisdición de Ponferrada. Esta vila realenga tiña 510 veciños e era cabeza dun territorio formado por Carracedelo, Bárcena do Río, Paradela de Muces, Fontesnovas, Santo Tomás de las Ollas, Toural de Meraio, Ozuela, Vilalibre, S. Pedro de Devesas (100 veciños), Onamio, Columbrianos, Campo e San Lorenzo.

A abadía benedictiña de S. Andrés de Espiñareda abranguía as poboaciois de A Veiga de Espiñareda (88 veciños) , Peranzais (146 v.), Chano, Trascastro, Guimara, Berlanga, Bárcena, Lillo, Fabeiro (101 v.), Santa Marina de Ribas del Sil, Valouta, Oteiro de Naraguantes, S. Pedro de Olleiros (104 v.), Suárbol, Oceiro, Val de Finolledo (95 v.), Fontoria, Fresnedelo, Espanelo, Bustarga, S. Martín de Moreda, Moreda, Sancedo (83 v.), Burbia, S. Miguel de Arganza, Penoselo, San Vicente, Vilar de Oteiro, Espiñareda e Castelaos.

Da abadía cistercense de Carracedo dependían os lugares de Carracedo (58 v.), Sorribas, Vilaverde, Naraiola, Paradela do Río cos seus dous barrios de Peón e A Valiña, Sobrado, Carucedo (76 v.), Camponaraia, Vilamartín, Barosa, Campañana, Covas, S. Andrés de Montejos e Lago.

O couto de Valboa tiña os lugares de O Real e os seus barrios de Castañeiros, Vilanova, Valverde, Vilamartín, Fonte da Oliva e Paraxís, Vilariños e barrio de Castañoso, Valboa (21 v.), Ruideferros e Chan de Vilar, Cantexeira e Pumarín. Todos eles dependentes do marquesado de Vilafranca do Bierzo.

A meirindade de Valcarce comprendía Ambasmestas, Moral, S. Fiz do Seo, Souto de Parada, Parada de Souto, Trabadelo (65 v.), Portela e Sotogaioso, Rasinde e A Braña, Ferrería de Valcarce, Ruitelán e Samprón, Veiga de Valcarce (20 v.), Vilasinde, Moldes, Vilafeile e Quintela, Hermide, Lindoso, Castro e Laballos, Arxenteiro e A Treita, S. Tirso, Faba e os seus barrios e Moñón. Baixo o señorío do marquesado de Vilafranca do Bierzo.

O couto de Barxas tiña Guimil e couto de Barxas (120 v.). O couto de Corrais formábano Vilar, Corrais e Mosteirós con 44 veciños. O couto de Melezna comprendía Melezna, Cadafresnas e o Mazo cun total de 80 veciños. Os tres coutos pertencían ao marquesado de Vilafranca do Bierzo.

A meirindade de Corullón tiña Corullón (261 v.) cos seus barrios de San Xoán S. Salvador, o Penedelo, Casas da Ribeira e Casal de Redomiña, Horta, Dragonte (51 v.), Vilagroi, Viariz e Hornixa (93 v.). Que formaban parte do marquesado de Vilafranca do Bierzo.

A meirindade da Somoza estaba formada por Teixeira, Paradaseca (145 v.), Pobladura, Vilar de Aceiro, Cela, A Veigueliña, Paradiña, Prado, Campo da Auga e Porcarizas. Lugares dependentes do cabido da colexiata de Vilafranca do Bierzo

A meirindade de Aguiar abranguía os lugares de A Veiga de Cascallana, Vilarrando e Sta. Cruz, Xestoso, Lusio e Arnado (68 v.), Portela, Cancela, Oulego, Regueixo, Carril, Porto e Real (52 v.), Aguiar da Lastra, Vilarrubín, Cabeza de Campo, Arnadelo, Sobredo da Montaña, Oencia (126 v.), S. Vicente da Teira, Frieira, Cabarcos (60 v.), Robledo, Barrio e Castelo. Todos eles pertecentes ao marquesado de Vilafranca.

A xurisdición de Vilafranca tiña como cabeza Vilafranca (493 v.), Vilela, Quilous, Valtuilles de Arriba e Abaixo, Válgoma, Viladecais, Oteiro, Toural dos Vaos (68 v.), Vilaboa e S. Clemente (114 v.), Arborboa e Viladepaos co seu barrio de Peón (92 v.). Todos eles pertencentes ao marquesado do mesmo nome.

O val de Ancares era tamén realengo e comprendía os pobos de Sorbeira, Candín, Pereda, Teixedo (64 v.), Suertes, Espiñareda de Ancares, Vilasumil, Lumeiras (52 v.) e Vilarbón. Sendo a máxima xustiza ordinaria o corrixidor de Ponferrada.

A xurisdición de Toreno incluía Librán, Toreno (106 v.), San Pedro Mallo e o barrio de Langre. O seu señor era o conde de Toreno. A xurisdición de Cubillos formábana Cubillos (83 v.), os barrios de "Cubilliños e Pesadiña" (21 v.), Cabanas da Dornila e Finolledo. Sobre Cubillos tiña dos 2/3 da xurisdición o señor Luis Losada e Quiroga.

A xurisdición de Bembibre contaba coa vila de Bembibre (138 v.), Almázcara, Boeza, Calamocos, Parada Solana, Villar de Traviesas, Castrillo, Folgoso de Ribera (108 v.), Quintana de Fuseros, Rozuelo, Santibáñez y S. Esteban del Toral, La Ribera de Bembibre, Arlanza, Labaniego, Cabanillas, Igueña (105 v.), Rodrigatos de las Regueras, Viñales, Villaverde de los Cestos, S. Román, Turienzo Castañaro, Matachana, Tremor de Arriba e de Abajo, Cerezal, Almagarinos, Villaviciosa de los Perros, Ferrerías de Marciel, Los Montes, Colinas de Martín Moro, Urdiales, Pobladura de las Regueras, Valle e Tedejo, Villoria, S. Pedro Castañero (124 v.)e Rodanillo. Todo el señorío pertenecía al Duque de Benavente, Estado de Alba de Aliste.

A meirindade de Cornatelo comprendía Borreis (99 v.), Villavieja, Rioferreiros, S. Juan de Paluezas (90 v.), Valdecanada, A Chana, Rimor, Santa Alla, Orellán e Voces. Todos eles dependían do señorío do marqués de Vilafranca do Bierzo.

Outras xurisdiciones da rexión berciana son o concellos de Laceana, Ribas del Sil de Abaixo e Enriba, a xurisdicion de Lucillo (na Somoza astorgana), Gobernación da Cabreira, abadía de Poibueno, Obispalía de Astorga (Torre, Sta. Marina de Torre, Sta. Cruz e Santibáñez de Montes), o Préstamos de Tabladillo (Folgoso, Tabaldillo e A Tejeda), abadía de Compludo (Compludo, Carracedo, Palacios e Espinoso), Abadía de Peñalba (Santiago e Bouzas), abadía de Montes (S. Clemente, S. Cristobal, Manzanedo, S. Juan de Tejo e Valdefrancos), a Quintería de Montes (S. Pedro, S. Adrián e Ferradillo), a Ribera de Escontra (Robledo, As Médulas, Yeres e Veiga de Yeres, Castroquilame, Ponte Domingo Flórez e Trones)

Lugares con xurisdición de seu son: Cortigueira, Cabanas do Portiel de D. Fernando, Cueto, Herbededo, os Magaz de Abaixo e de Enriba, Canedo, Campelo, Primou, Arganza, S. Juan de la Mata, Faro, Sésamo, Vilamartín, Pardamaza, os Tombrio de Abaixo e Enriba, Langre, S. Miguel de Langre, Fresnedo, Pradilla e Vadelaloba, Posada del Río, Congosto, Cobrana, Noceda e os seus barrios, Losada, S. Miguel de las Dueñas, S. Andrés de las Puentes, Albares, Granja de S. Vicente, Castropodame, Molinaseca, Manjarín e o seu barrio, Acebo, Foncebadón, Riego de Ambrós, S. Esteban de Valdueza, Los Barrios de Salas, Sto. Alejandro, Villanueva de Valdueza, Sta. Lucía, Priaranza, Salas de la Ribera, Sobredo, Pardollán, Busmaior, Soutelo, Pradela, Pieiros, Cacabelos e S. Justo de Cabanillas.

O Bierzo, agosto de 2007.

http://obierzoceibe.blogspot.com

http://www.ciberirmandade.org/falaceive

HT

EMENDAS AO ESTATUTO DE CASTELA E LEÓN DE FALA CEIBE D´O BIERZO.

EMENDAS AO ESTATUTO DE CASTELA E LEÓN
DE FALA CEIBE D´O BIERZO.

falaceibe@yahoo.es

A Asociación Cultural Fala Ceibe do Bierzo (www.ciberimandade.org/falaceive) presenta dúas emendas ao proxecto de Lei Orgánica de reforma do Estatuto de Autonomía de Castela e León, que se tramita na Comisión Constitucional do Congreso dos Deputados. As dúas emendas teñen relación c´O El Bierzo; a primeira sobre maior protección xurídica do idioma galego e a segunda sobre o recoñecemento institucional do Consello Xeral. Estas propostas serán remesadas aos partidos políticos con representación na dita Comisión Constitucional.

1ª. EMENDA DE MODIFICACIÓN do artígo 5.3 do proxecto de reforma do Estatuto de Autonomía de Castela e León, que tal di: "gozará de respecto e protección a lingua galega nos lugares en que habitualmente se utiliza".

Texto alternativo proposto:
"O galego é idioma propio e oficial nos municipios limítrofes con Galiza. Unha lei regulará as zonas de uso, os dereitos de utilización polos falantes ante as administraciois públicas e as medidas de protección é fomento nos diversos ámbitos sociolingüísticos".

Razoamento desta emenda lingüística:

O idioma galego fálase nos territorios d´O Bierzo occidental e da Alta Seabra dende a Idade Media. Resulta de xustiza que o ordenamento xurídico recoñeza e ampare esta realidade cultural e lingüística singular no propio Estatuto de Autonomía de Castela e León. Malia ser unha lingua minoritaria na Comunidade Autónoma, pois conta con 40000 falantes, non debe ser discriminada respecto ao maioritario idioma castelao. Hai que protexer máis aos seus falantes mediante a concesión de dereitos lingüísticos, e isto só se pode facer axeitadamente a través da declaración de cooficialidade.

A protección de linguas minoritarias en pequenas zonas, non coincidentes coa totalidade dos territorios das Comunidades Autónomas, xa se ten realizado notras partes do Estado español. Lembramos que o éusquero foi declarado oficial na zona norte de Nafarroa (artigo 9 da Lei Orgánica 13/1982, de 10 de agosto), e que o mesmo reconñecemento legal ten a lingua aranesa no Estatut de Catalunya (artigo 6.5 da Lei Orgánica 6/2006, de 19 de xullo). Visto o visto, non existe ningún problema legal para a fixación do correspondente mandato estatutario sobre a declaración de cooficialidade para o idioma galego de Castela e León, só falta a vontade política afirmativa representada nas Cortes Xerais.

2ª. EMENDA DE ADICIÓN ao artigo 45, do proxecto de reforma do Estatuto de Autonomía de Castela e León.

Texto alternativo:
"Artigo 45.2. Recoñécese a entidade territorial d´O Bierzo por mor da súa peculiar caracterización xeográfica, histórica, social e lingüística. O seu secular proceso institucional concrétase no goberno propio a través do Consello Xeral. O territorio manterase como circunscrición específica en calquera ordenación administrativa ou electoral xeral".

Razoamento desta emenda institucional:

O Preámbulo do proxecto de moficación do Estatuto de Autononía de Castela e León "recoñece a pluralidade e singularidade dos seus territorios, entre os que se atopan realidades como a Comarca d´O Bierzo cunha prolongada traxectoria institucional (...)". Certa é esta afirmación estatutaria porque O Bierzo foi condado, tenencia e meirindade, durante a Idade Media, posteriormente foi declarada provincia dende finais do século XV, continuado proceso provincial que culminou en 1822 coa constitución da provincia de Vilafranca d´O Bierzo. Malia este final institucional as demandas descentralizadoras continuaron sendo apoiadas maioritariamente pola cidadanía ata a actualidade. Consecuencia desta mobilización social foi a concesión da institución comarcal en 1991.

Dende ese ano O Bierzo recuperou un certo recoñecemento xurídico, a través da Lei de Castela e León 1/1991, de 14 de marzo, pola que se crea e regula a Comarca d´O Bierzo. Sendo a única comarca desta Comunidade Autónoma con regulación legal. Esta singularidade institucional d´O Bierzo, admitida polo ordenamento autonómico de Castela e León, debería ter a súa concreción no Estatuto de Autonomía, no seu articulado, no Título III, de Organización Territorial, e non soamente no dito Preámbulo. Só así se compensaría parcialmente a O Bierzo pola perda do seu estatus provincial e se respectaría a súa peculiar tradición institucional.

Pola outra banda, a singularidade d´O Bierzo non se corresponde axeitadamente cunha institución comarcal. Trátase dun territorio, rexión natural, formado por varias comarcas. Velaí que resulten máis precisas as denominaciois "entidade territorial" e "Consello Xeral" para o seu órgano de goberno. Ademais O Bierzo debe ser recoñecido como circunscrición específica, en calquera ordenación administrativa ou electoral xeral da Comunidade Autónoma, en aplicación de equitativos criterios de proporcionalidade e representatividade.

O Bierzo, abril de 2007.
Xabier Lago Mestre, Pte. de Fala Ceibe do Bierzo.
http://obierzoceibe.blogspot.com
falaceibe@yahoo.es
Tfno. 695344293 (tardes)

CARTA AOS PARTIDOS DO CONGRESO DOS DEPUTADOS SOBRE AS DEMANDAS D´O BIERZO.

CARTA AOS PARTIDOS DO CONGRESO DOS DEPUTADOS
SOBRE AS DEMANDAS D´O BIERZO.

falaceibe@yahoo.es

A Asociación Cultural Fala Ceibe d´O Bierzo (www.ciberirmandade.org/falaceive) remesa aos partidos políticos representados no Congreso dos Deputados (PSOE, PP, IU, CIU, PNV, BNG, ERC, Chunta Aragonesista e demais) este Informe con demandas d´O Bierzo, relacionadas coa reforma do Estatuto de Autonomía da Comunidade de Castela e León. Estas peticiois xa as enviamos no ano 2006 ás Cortes de Castela e León, durante a tramitación do proxecto de modificación do Estatuto de Autonomía, pero non foron incluídas no seu articulado. Agora contactamos cos partidos políticos do Congreso para que teñan conta das nosas demandas bercianas na dicha reforma estatutaria no Parlamento español.

1. MAIOR PROTECCIÓN DA LINGUA GALEGA D´O BIERZO.

1.1. O proxecto de Estatuto de Autonomía de Castela e León recoñece expresamente que "gozarán de respeto y protección la lengua gallega en los lugares en que habitualmente se utilice" (artículo 5.3). Este apartado coincide coa anterior reforma estatutaria de 1999 vixente, e que coidamos insuficiente para a protección legal do idioma galego que O Bierzo necesita.

1.2. O idioma galego existe n´O Bierzo, e tamén na comarca da Seabra (Zamora), dende a Idade Media, o cal ten pervivido ao longo da historia até a actualidade. Esta lingua é a propia do territorio occidental, por iso a utiliza a súa poboación e está moi presente na súa toponimia e cultura (literatura oral, música, festas, costumes, etc). Pero o apoio institucional que recibe este idioma é escaso. O galego estúdase como materia voluntaria nos centros escolares, nas etapas de infantil, primaria e secundaria. Pero o certo é que esta ensinanza en galego se executa, curso tras curso académico, con numerosos problemas e queixas da comunidade afectada, feitas moitas delas ante o Procurador do Común de Castilla e León -institución autonómica semellante ao Valedor do Pobo.

1.3. O idioma galego no noroeste peninsular ten unha continuidade territorial que sobarda a actual delimitación entre as distintas comunidades autónomas, casos de Galicia, Asturias e Castela e León. Neste sentido resulta ilóxico que os falantes dunha mesma lingua galega teñan recoñecidos dereitos lingüísticos ou non, segundo vivan en Galiza ou O Bierzo respectivamente. A non declaración de oficialidade do galego n´O Bierzo supón manter a discriminación xurídica, por tratar de xeito desigual aos falantes dunha mesma comunidade lingüística, dividida territorialmente entre Galiza, Asturias e Castela e León.

1.4. A falta de declaración de oficialidade do galego na Comunidade de Castela e León empece a súa utilización polas administraciois locais d´O Bierzo (Consello Comarcal, concellos e pedanías) e, polo tanto, dos cidadaos ante elas. Lembremos que a propia Lei de Bases do Réxime Local só permite o uso administrativo das linguas oficiais (artígo 14.2), impedindo a utilización normalizada do resto de linguas non oficiais, caso do galego n´O Bierzo na actualidade.

1.5. Por todo isto resulta de xustiza pedir un maior recoñemento legal no Estatuto de Autonomía de Castela e León. A mejor protección para o galego realizarase a través da declaración de oficialidade. Isto xa se ten feito coas linguas minoritarias doutras comunidades autónomas, nos seus propios Estatutos de Autonomía. Así acontece co eusquero en Nafarroa (artígo 9 da Lei Orgánica 13/1982, 10 de agosto) e o aranés en Catalunya (artígo 6.5 da Lei Orgánica 6/2006, 19 de julio). Estas dúas linguas non son maioritarias nas súas respectivas comunidades autónomas, tanto a nivel de estensión territorial coma de número de falantes, ao igual que o idioma galego en Castela e León, que só pervive n´O Bierzo e a comarca de Seabra.

1.6. No caso de que o acordo político para a reforma do Estatuto de Autonomía de Castela e León non acorde a declaración de oficialidade do galego, pedimos unha maior protección legal para este idioma mediante un novo artículo estatutario que inclúa o recoñecemento dos dereitos lingüísticos recollidos na Carta Europea de Linguas Rexionais ou Minoritarias -ratificada polo Reino de España en 2001-. O contido desta Carta igualmente é aplicable ás linguas non oficiais, como sucede co galego de Castela e León, "España declara, aos mesmos efectos, que tamén se entenden por linguas rexionais ou minoritarias as que os Estatutos de Autonomía protexen e amparan nos territorios onde tradicionalmente se falan".


2. O RECOÑECEMENTO ESTATUTARIO D´O BIERZO.

2.1. O Bierzo é un territorio periférico, limítrofe con Galiza, coa cal comparte moitas características -xeografía, historia, lingua, cultura, tradiciois, etc- polo que ten unha idiosincrasia particular que o fai claramente diferente ao resto de comarcas da comunidade autónoma. Neste sentido o proxecto de Estatuto de Castela e León inclúe no seu Preámbulo unha referencia a esta especificidade territorial que comentamos, "reconoce la pluralidad y singularidad de sus territorios, entre los que se encuentran realidades como la Comarca de El Bierzo con una prolongada trayectoria institucional (...)".

2.2. Esta relevancia institucional d´O Bierzo é incuestionable para un territorio que dende finais do século XV se vén nominando como provincia. Proceso institucional que culminou coa creación da provincia de Vilafranca do Bierzo en 1822. Posteriormente, a reforma provincial de Javier de Burgos (1833) incorporou definitivamente este territorio á provincia de León. Na actualidade o recoñecemento institucional prodúcese a través do Consello Comarcal d´O Bierzo. Este Consello foi creado en 1991, e o seu pleno formano 37 concellos que representan a unha población de 135.000 habitantes. Resulta salientable que a categoría institucional d´O Bierzo se constata tamén por ser o único territorio de Castela e León que ten o recoñecemento xurídico de Comarca, mediante Lei 1/1991, de 14 de marzo.

2.3. O Consello Comarcal d´O Bierzo debe ter un maior recoñecemento legal e competencial para poder realizar as súas funciois. Entre éstas cabe sinalar "a política lingüística" para comezar a necesaria normalización social e administrativa do idioma galego, en colaboración con concellos e pedanías, xa que estas dúas administraciois locais carecen de medios humanos, materiais e económicos. A especificidade cultural e lingüística deste territorio periférico esixe unha maior capacidade institucional para o actual Consello Comarcal d´O Bierzo.

2.4. Por todo isto resulta axeitado pedir un maior recoñecemento institucional para O Bierzo na reforma do Estatuto de Castela e León, mediante a creación dun artículo específico. Algo semellante xa se ten feito co actual Estatut de Catalunya, onde xorde o recoñecemento de Arán como "entidade territorial singular", o que orixina "(...) unha particular proteccíón por medio dun régime xurídico especial". Cremos que O Bierzo tamén é merecedor dun tratamento legal diferenciado, por mor da súa variada caracterización territorial (histórica, orográfica, xeofuncional, lingüística, cultural, etc), no propio articulado do Estatuto de Castela e León.

Ponferrada, abril de 2007.
Tfno. 695344293.
http://www.falaceibe.tk

http://obierzoceibe.blogspot.com

A REPÚBLICA DAS PALABRAS, DE ALBERTO GÓMEZ BAUTISTA

A REPÚBLICA DAS PALABRAS,

por Alberto Gómez Bautista.

“De qual engano prendemos
aqui, non sab´el-Rei parte:”

Vaasco Pérez Pardal (s. XIII)

Neste novo curso que comeza preséntanse novos e apasionantes retos para a nosa lingua, pero alén de ser tempo de esperanza é tamén tempo de reivindicación de dereitos lingüísticos e de reflexionar. Son consciente de que os problemas do día a día de moita xente continúan, e moitos andan mais pendentes de reformas estatutarias ou de intrigas palacianas, e da repentina vontade de reforma constitucional por parte dos que hai meses atrás dicían que nela ninguén mexía, en fin, para que unha moza, poida ser a herdeira ao trono, acabando así con unha discriminación de séculos, o que non din é que esa reforma non vai acabar coa discriminación que sufrimos o resto dos cidadáns que, polo feito de non sermos da familia “x” ou termos o apelido “i grego”, estamos afastados de poder acceder a xefatura do Estado.

Se por min fose mudaba a Constitución, si señor, para que non se diga que somos malos, mas xa que mexemos na Constitución eu proclamaría unha República, unha República das Palabras, cuxo símbolo máximo sería un libro, en calquera dos soportes existentes, sei que isto daría moito que falar na Asemblea das Palabras (órgano lexislativo da República) onde se discutiría e votaría esta cuestión, eu por min puña un e-book ben carrexado de megas, pois é mais ecolóxico e democrático (e barato), e confeso que teño certa debilidade por modernices, que lle imos facer. Despois da cuestión do símbolo da República sería a quenda do exército, aí é que vai ser, faría un exercito de soldados ilustrados cuxas armas estivesen carrexadas de historias, contos, versos e ideas. Armas e soldados asasinos apenas da ignorancia. E como non podía ser menos, esta República das Palabras tería tamén armas de (des)construcción masiva, e nos non teríamos problemas de que viñeran os inspectores da ONU ou os técnicos estadounidenses a investigar as nosas fábricas de armas, as escolas, pois nesta República as palabras serían as únicas e mais poderosas armas do noso arsenal. Si, as palabras, pois todo o poden facer e desfacer, pensemos na publicidade, ademais, non din que hai palabras que matan?

Eu son partidario da República e non do Reino das Palabras porque neste noso idioma hai feudos que cheguen, abondan os cabaleiros da triste palabra, os señores do pesimismo e os reis e as raíñas déspotas e intolerantes.

Nesta nosa República ninguén se gabaría de non saber. E todos con gusto tentaríamos facer o pequeno esforzo para superar as barreiras que eventualmente nos afastan de entender e facérmonos entender con os falantes de portugués. Eu adoraría chantarme no Brasil, onde a nosa lingua gaña vida e se enriquece na diferenza, con un toque de tupí por aquí, ou guaraní por alí (nunca repararon que nos están sempre a dicir que o futuro do castelán está do outro lado do charco, pois apliquémonos o conto para a nosa outra lingua!) e entender e facerse entender con toda a xente, ou ir até a bela cidade das acacias rubras, Benguela, onde a lingua é xa unha mulata vigorosa con sabor a muamba de galiña e un cheiriño a linguas nacionais... e non sigo que me perdo. É tan bo agarrar nun libro do Pepetela, do Mia Couto ou do Jorge Amado e embebedarse dunha lingua tan rica e universal, como é a galego-portuguesa. Sei que hai xente que non gusta ren do que digo, mas só podo dicirlles que non entendo á xente que se gaba de non saber, e na nosa terra hai moito deste xénero, que se gaba de non falar nin entender galego, e canto mais o portugués, dáme tanta rabia como os que fan o mesmo en relación ao castelán, alá eles. Eu son practicante confeso, e por veces confuso, da bigamia lingüística. Falando unha lingua as veces sáeme o cheiriño da outra coma aquel que agarra o perfume da amante e non o consigue disfrazar, se ben que esta bigamia que envolve linguas é ben mais saudábel e menos perigosa do que a bigamia propiamente dita.

Alguén terá que explicarme, pois eu só non chego alá, como tendo unha posición de privilexio, polo menos no plano lingüístico, nesta Europa a vinte e sete, e en plena marea globalizadora o feito de sermos capaces de comunicarnos sen grande dificuladade, con mais de 700 millóns de persoas (é, aproximadamente, o número de falantes de castelán e portugués que hai no mundo). É este un potencial que doe desperdizar por mor de preconceitos, que ao meu ver, revelan a penas falta de información e nalgúns caso dubidosas intencións.

Embora esta República das Palabras teña sido proclamada a brincar, espero que todos e todas usemos as palabras, esa arma que todo o pode, para mellorar a sociedade na que vivimos, a sociedade real, e as condicións en que todos e todas vivimos, demostrando con palabras e feitos a potencialidade que a nosa diversidade lingüística ten para nos ofrecer, lonxe de ser o problema é a solución a moitos dos nosos problemas.

Saúde e linguas.

Escrito Outubro de 2005, revisado en febreiro de 2007.
Alberto Gómez Bautista

O LEONESISMO CUESTIONA O ENSINO DO GALEGO N´O BIERZO

CUESTIONAN O ENSINO DO GALEGO N´O BIERZO
DENDE O LEONESISMO CULTURAL.

falaceibe@yahoo.es

A Asociación Cultural Fala Ceibe d´O Bierzo (www.ciberirmandade.org/falaceive) denuncia un novo ataque do leonesismo cultural cara ao ensino do galego n´O Bierzo. Segundo información de Diario de León, de 20 de febreiro de 2007, dúas organizaciois culturais leonesistas, a saber, Amigos del Patrimonio e Proidentidad Leonesa, aproveitaron a súa carta-queixa ante o Procurador do Común de Castela e León -figura semellante ao Valedor do Pobo Galego- para criticar aspectos relacionados co ensino do galego n´O Bierzo. O dito artigo xornalístico indica que estes colectivos criticaron que no currículo da materia de idioma galego aparezan os seguintes obxectivos escolares: "Identificación e interpretación de rasgos culturais pola lingua galega e a cultura castelá" ou "Comparación entre elementos sociais e culturais transmitidos pola lingua galega e maila cultura castelá". Estes grupos leonesistas rexeitan que se oculte a existencia da cultura leonesa entre eses obxectivos, ademais que se pretenda non só ensinar a lingua galega n´O Bierzo senón que tamén que se fale de "rasgos culturais" ou "elementos sociais e culturais" tansmitidos pola lingua galega. No fondo estes grupos leonesistas temen que se galeguice O Bierzo co pretexto do ensino do idioma galego. Por suposto non queren recoñecer que O Bierzo occidental comparte con Galiza a mesma historia, cultura, tradiciois e lingua dende a Idade Media ata a actualidade.

As críticas do leonesismo contra o ensino do galego xa veñen de longo no tempo. Lembramos cando no 1994 arremeteron contra a Junta de Castela e León por mor das subvenciois ás Casas de León da emigración. Pois ben, aproveitaron a ocasión para atacar á vez os intentos por executar o ensino do galego n´O Bierzo. Nesta dinámica antigalega o Presidente da Casa de León en Madrid, Conde de Gaviria, declarou daquela que "andan intentando separar a O Bierzo". Máis tarde, ante o recoñecemento parcial do galego no Estatuto de Autonomía de Castela e León (1999), o Secretario de Conceyu Xoven -mocidade política vencellada ao Partido Unión del Pueblo Leonés (UPL)-, Abel Pardo, declarou falsidades contra o noso idioma, concretamente sobre "o expansionismo galleguista" e "a obrigatoriedade" da materia de galego (semanario Bierzo 7, maio de 1999). O leonesismo político reaccionou irado contra o galego ante a súa incapacidade para lograr o mesmo recoñecemento para o lionés. Outro exemplo máis, a proposta do Presidente do Consello Comarcal, de incluír a referencia ao galego no articulado da reforma da Lei que creou a Comarca d´O Bierzo, foi obxecto dunha campaña antigalega por parte dos grupos leonesistas (maio de 2005).

O leonesismo primeiro denunciou que o ensino do galego supoñía a colonización cunha lingua allea, porque o que se usaba n´O Bierzo era unha fala lionesa, berciano-lionesa ou galego-lionesa, que formaba parte esencial do dominio idiomático ástur-lionés. Despois alegaron que se trataba de impoñer un galego padrón, "de Santiago de Compostela", negando así o dereito dos galego-bercianos a normativizar a nosa lingua propia, co resto de falantes galegos do noroeste peninsular. Logo teimaron en que non se respectaba no ensino actual do galego o dialectismo galego-berciano, ignorando que as investigaciois filolóxicas xa recoñecían a peculiaridade do galego d´O Bierzo (ver Fernández Rei, Francisco: Dialectoloxía da Lingua Galega, Xerais, 1990, que traza os lindeiros entre as falas galegas da península ibérica). Por suposto, tanto o leonesismo cultural coma o político reclaman a plena normalización da súa lingua ástur-lionesa, incluso coa declaración de oficialidade, pero negan este dereito para o idioma galego d´O Bierzo.

O dito Procurador do Común de Castela e León respostou ante esas queixas das organizaciois leonesas, pola falta de ensino regrado do lionés na actualidade, que o problema está en que ningún centro pide o estudo desa lingua. Dende logo esta anomalía idiomática nada ten que ver coa situación da aprendizaxe do galego n´O Bierzo. O ensino desta materia medra paseniño con cada novo curso académico, en número de alunado, nos niveis escolares, nos centros afectados e na extensión territorial, en todo o occidente rexional. A isto habería que engadir os centros que ofertan clases de portugués no oriente berciano, curiosamente a área de tradición lingüística lionesa. O estudo do portugués fai este idioma máis coñecido e respectado n´O Bierzo, algo que prestixia indirectamente tamén ao galego polas súas semellanzas, e fomenta un maior coñecemento de ámbalas dúas linguas irmás entre a poboación.

Ponferrada, febreiro de 2007.

http://www.falaceibe.tk

http://obierzoceibe.blogspot.com

Un estudo sobre a situación xurídica do galego no Bierzo e no Eo-Navia gaña o certame sobre Dereitos Civís en Galiza

O concurso foi convocado polo Movemento polos Dereitos Civís en colaboración coa Dirección Xeral de Xuventude e Solidariedade da Xunta de Galiza

Tal e como adianta a páxina web do Movemento polos Dereitos Civís -www.movemento.org -, o gañador do certame “Dereitos Civís en Galiza” é un estudo sobre o status quo dos dereitos lingüísticos das comarcas galegófonas situadas administrativamente fóra da Comunidade Autónoma de Galiza.

O traballo, que pode descargarse desde a mencionada páxina, leva por título “Dereitos lingüísticos na Faixa Oriental” e foi elaborado por Carlos Bello Stout. Integrante da asociación Fala Ceibe do Bierzo, é licenciado en Dereito pola Universidade de Santiago coas especialidades de dereito público e dereito privado; e na actualidade cursa na USC un posgrao en Dereito Tributario así como o segundo ciclo da licenciatura en Ciencias Políticas e da Administración. O premio está dotado cunha cantidade en metálico correspondente á contía da súa matrícula universitaria.

O autor galardoado fai unha introdución histórica da problemática e a analiza desde unha óptica xurídica no ámbito da lexislación internacional, estatal e autonómica, así como das diversas iniciativas que se teñen producido a nivel local. Fai un estudo comparativo das solucións empregadas para situacións paralelas noutros lugares do estado e aporta conclusións e propostas de actuación concretas. Entre estas últimas é de destacar a urxente necesidade de evitar que a reforma do Estatuto de Autonomía de Castilla y León se aprobe co texto actualmente proposto e en trámite no Congreso dos Deputados, para evitar deixar ao galego nunha situación de inferioridade legal a respecto do leonés. Tamén apunta a necesidade de introducir a mención á protección do galego nunha futura reforma do Estatuto de Autonomía de Asturias. Denuncia o autor que algunhas das medidas máis útiles xa foran aprobadas por unanimidade do Parlamento Galego no Plano Xeral de Normalización Lingüística, e non foron aínda executadas pola Secretaría Xeral de Política Lingüística. Incide na necesidade de colaboración da Administración galega coas entidades cidadás que a día de hoxe traballan nas comarcas orientais sen axuda pública de ningún tipo.

O acto público de entrega do premio terá lugar nas vindeiras semanas e será anunciado proximamente polos organizadores.

Fala Ceibe do Bierzo quere dar os parabéns ao galardoado e congratúlase de que o premio recaese nun estudo que con certeza será útil para dar novos e necesarios pulos e publicidade ao galeguismo no Bierzo.

OS NOMES DOS CONCELLOS BERCIANOS.

OS NOMES DOS CONCELLOS BERCIANOS,
Por Xabier Lago Mestre.

falaceibe@yahoo.es

O ano 2007 comeza coa delegación da materia de alteración do nome e troco de capitalidade dos concellos por parte da Junta de Castela e León na Comarca d´O Bierzo. Resulta lóxico que o Consello berciano, no que están representados todos os concellos, asuma parte das funciois relacionadas coas as administraciois locais da nosa rexión que ata agora son competencias das instituciois superiores. Baseamos esta demanda na cercanía entre as nosas administraciois (comarca, concellos e pedanías), o que permite un trato directo e unha máis estreita cooperación, e en que comparten o mesmo espazo territorial e poboación.

A importancia da xestión desta dita materia delegada deriva de que agora os bercianos poderemos fixar os nomes dos nosos concellos raxando cun pasado de imposiciois lingüísticas. N´O Bierzo existen varios idiomas dende a Idade Media, castelao, ástur-leonés e galego. Sendo tamén certo que a lingua ástur-leonesa se asentaba secularmente no oriente da nosa rexión, mentres que o galego fai o mesmo no occidente. Estes dous idiomas, a pesar da súa comentada vinculación territorial, foron obxecto de minorización continuada por mor da progresiva imposición política do castelao. Como aquelas linguas non posuían recoñecemento legal pois non eran tidas en conta polas instituciois.

Esta situación discriminatoria para os idiomas rexionais non sempre foi así. Como ben podemos constatar na documentación dos nosos mosteiros bercianos, o galego e mailo ástur-leonés tiveron un uso social e institucional normal durante a Idade Media. Por iso atopamos neses papeis antigos nomes de vilas e lugares como: Curillón, Valboa, S. Pedro de Devesas, Quilous, Toural, Teixeda, Canteyxeyra, Cobellos, A Veiga, Fabeiro, Vila de Paos, etc ou de comarcas: Valcarce, Cabreyra, Berizo, Aguiar, Fornela, Cornatelo, etc. Seguro que todos podemos identificar sen dificultade estas denominaciois con localizaciois actuais do noso mapa rexional d´O Bierzo. Estes nomes existen aínda na lingua galega e con outros moitos, os que forman parte da toponimia menor, denominaciois de montes (orónimos), de augas terrestres (hidrónimos), de personas (antropónimos), de plantas (fitónimos), de animais (zoónimos) e demais, enriquecen o noso variado patrimonio lingüístico berciano.

Queda claro que a lingua galega, tan presente no territorio occidental, ten dende logo carácter de propia d´O Bierzo porque forma parte esencial do patrimonio idiomático dos seus falantes hai séculos. Sen embargo, tamén houbo falta de valoración, cando non desprezo, cara ao galego pola banda das instituciois. Así o galego só tivo consideración de dialecto ou fala do pobo iletrado fronte ao idioma xeral ou nacional do Estado, o castelao. Manifestación desta discriminación lingüística foi a falta de recoñecemento legal do galego ata a recuperación da democracia co Estado de dereito. O galego, ao non ter valor xurídico, careceu de uso administrativo polas instituciois públicas.

Os funcionarios locais ou estatais aplicaron esta política lingüística uniformizadora na súa actuación a diario por obriga legal. Así por exemplo, se había que facer os nomenclátor, é dicir, as listaxes das diversas poboaciois d´O Bierzo (concellos, vilas, pedanías, barrios, lugares...) ou dos nomes das rúas e ruelas, pois se castelanizaban progresivamente con cada nova revisión ¿razois?. Primeira, porque os oficiais públicos descoñecían o galego, e xa se sabe, o que se ignora non se valora nin recoñece como tal. Segunda, os nomes galegos carecían de significado axeitado para os funcionarios castelao-falantes, por iso procuraban denominaciois próximas ao castelao (por grafía ou fonética). E terceira, o galego non existía legalmente, ao non ser idioma oficial, polo tanto carecía de efectos xurídicos no dereito público.

Hogano os bercianos temos a oportunidade de recuperar a denominación dos nosos concellos na lingua propia d´O Bierzo occidental. Neste sentido hai que ter conta da Lei de Réxime Local de Castela e León que manda que "la denominación de los municipios habrá de ser en lengua castellana (...)" (artigo 24.1). Logo esta imposición idiomática obriga a adoptar nomes bilingües para os concellos bercianos. Deste xeito tamén daremos cumprimento ao establecido pola Carta Europea das Linguas Rexionais ou Minoritarias -ratificada polo Reino de España en 2001- que propón o "emprego ou a adopción e, en caso de que proceda, conxuntamente coa denominación nas linguas oficiais, das formas tradicionais e correctas dos topónimos nas linguas rexionais ou minoritarias" (artigo 10.2.g).

Desexamos que os políticos locais inicien axiña os procedementos administrativos para incorporar as denomicaciois dos concellos en galego-berciano ( Peranzais, A Veiga de Espiñareda, Fabeiro, Vilafranca, Cabanas Raras, A Veiga de Valcarce, A Ponte Domingo Flórez, Valboa, Barxas, Camponaraia, Viladecais e, Borreis). Esta tramitación legal debe compaxinarse cunha campaña informativa do Consello d´O Bierzo entre a poboación afectada, sobre as denominaciois bilingües dos concellos, a cal sen dúbida facilitará a concienciacion social favorable a esta pequena modificación idiomática.

Ponferrada, xaneiro de 2007.
http://obierzoceibe.blogspot.com
http://www.ciberirmandade.org/falaceive
http://www.falaceibe.tk

O DIALECTO BERCIANO DE ANTONIO FERNÁNDEZ Y MORALES.

O DIALECTO BERCIANO DE ANTONIO FERNÁNDEZ Y MORALES.
Por Xabier Lago Mestre.

falaceibe@yahoo.es

En 1861 Antonio Fernández y Morales publicou "Ensayos poéticos en dialecto berciano" (reedición do Instituto de Estudos Bercianos, 2003). Libro que recolle diversos textos en lingua galega d´O Bierzo e que contén unha introducción do seu amigo Mariano Cubí i Soler, o cal lle animou a escribir a dita obra, baseada en parte en literatura oral da rexión. Da lectura conxunta, tanto desa dita introducción coma do prólogo do autor, poderemos comprender o pensamento compartido por estes dous compañeiros. Lembramos que a influencia deste libro ten sido grande. Así, o seu peculiar título serve de fundamento aos defensores da existencia do chamado dialecto berciano; casos de certo bercianismo político e cultural, e incluso para demandar la necesidad de "abordar la enseñanza escolar do ´subdialecto` berciano, así como normalizarlo (...)"(filólogo Manuel Gutiérrez Tunón, páx. 27). Pero a realidade é máis complexa. N´O Bierzo houbo e hai tres linguas en contacto (castelao, ástur-leonés e galego), e este plurilingüismo non pode reducirse a un sinxelo dialecto berciano, mediante a mestura histórica dos idiomas anteriores.

Se comezamos pola introducción de Cubí i Soler comprobamos continuamente a xerarquía idiomática que fixa, lingua xeral, dialectos e subdialectos. O idioma xeral está representado pola lingua española. Na cal se debe realizar o ensino, "en hora buena que en todos los establecimientos de educación, la lengua enseñante i enseñada, sea el dialecto de Castilla, elevado hoi dia a idioma nacional (...)". Todo o demais son sinxelos dialectos que deben ser só obxecto de peculiar respecto, "pero que no se desprecien por esto los demas dialectos (...)". Queda claro que o réxime xurídico dos idiomas do Estado está xerarquizado e será discriminatorio respecto ao recoñecemento de oficialidad co resto de "dialectos" minorizados.

No caso do noso idioma galego, Cubí i Soler salienta o forte dialectismo, "así las particularidades que separan el Berciano de los dialectos i subdialectos gallegos hermanos suyos (...)". Todo o contrario do que representa a unidade do idioma nacional, do Estado. Ademais está claro que este último se diferencia claramente do resto de "dialectos" por razois de funcionalidade, "la lengua jeneral se ha cultivado mas, se ha enriquecido i engrandecido mas, se ha elevado, se ha hecho mas a propósito para la filosofía, para la poesía, para todo lo vasto, lo abstracto, lo explicativo en artes i ciencias (...)". Pola outra banda, o resto de linguas minorizadas serven para outras tarefas inferiores, "pero los dialectos siempre son mas a propósito para lo genuino, lo cándido, lo simple, lo sencillo, lo inocente, para cuanto concierna en suma a la vida i costumbres primitivas de un pueblo (...)". Este paternalismo idiomático no fundo agocha unha fachendosa ideoloxía diglósica: cada lingua ten as súas funciois naturais ben xerarquizadiñas.

O propio Fernádez y Morales comparte esta diglosia lingüística cando comenta "verdad que hoy aparecería ridículo hablar desde la academia, ó de la cátedra, y hasta en la familiar conversación entre las gentes de la clase media el lenguaje de los dialectos (...)". Este autor ten moi clara a relación idiomática entre o berciano e mailo galego, "si bien el berciano es un subdialecto gallego, se castellaniza á medida que los pueblos del país de que me ocupo se van acercando á Castilla, ó se galleguiza completamente según que sus opuestos confines van tocando los de Galicia (...)". A seguir comenta que procura as esencias do berciano, "con el fin de evitar las dos opuestas influencias castellana y gallega, y de presentar el berciano en su mas aislada individualidad, ó lo mas puro y castizo posible (...)"; razón pola cal elixe, como obxecto do seu traballo, "el lenguaje que se habla en el centro del Bierzo bajo, ó sea el que se halla encerrado dentro de los límites de su valle (...)". Interesante tamén resulta a súa visión da diferencia entre uso e coñecemento xeneralizado do galego entre a poboación da rexión, "si bien el dialecto berciano es de uso común solamente entre las masas, no por eso es desconocido ni desdeñado por las personas que forman la clase distinguida de la sociedad del Bierzo, por mas que en sus relaciones y trato entre si se sirvan exclusivamente del idioma castellano (...)".

Os estudos filolóxicos actuais permítennos ter un coñecemento máis axeitado sobre a situación dos idiomas d´O Bierzo. Así, polo que toca ao galego-berciano, sabemos que o seu dialectismo se manifesta nas variedades das falas do occidente/oriente ou do sur/norte (onde destaca o ancarés). Variedades dialectais que son froito da influencia doutras linguas veciñas, ástur-leonés e castelao, e da nosa peculiar orografía rexional (vales montañosos parcialmente illados). Pequenas diferencias dialectais do galego-berciano que se manifestan no léxico, a fonética ou a morfosintaxe. A verdade é que o galego-berciano non ten especificidade suficiente para denominalo dialecto, por iso xorde integrado na unidade que forma o chamado "bloque dialectal oriental" do idioma galego do noroeste peninsular, compartindo características comuis co que se fala nas comarcas veciñas de Navia-Eo, Valdeorras, O Bolo, A Mezquita e mailas Portelas da Seabra. O importante non é salientar estas diferencias dialectais entre territorios que compartimos a mesma lingua galega dende a Idade Media, senón normalizar o uso público deste idioma en todos os eidos (ensino, administraciois oficiais, medios de comunicación, novas tecnoloxías, etc). E para acadar este obxectivo esencial precisamos dunha norma idiomática (normativar) que nos permita aos falantes galegos, vivamos en Tui, A Coruña, Ourense ou Ponferrada, a comunicación plena ao longo deste século XXI, e teña capacidade de adaptación continuada ás modernas tecnoloxías informáticas. Idioma galego que non debe estragar nunca a consecución da unión cultural coa comunidade portuguesa-brasileira.

Ponferrada, xaneiro 2007.

http://obierzoceibe.blogspot.com

http://www.ciberirmandade.org/falaceive

PROTESTA ANTE O ESCASO RECOÑECEMENTO DO GALEGO NO ESTATUTO CASTELÁ

PROTESTA ANTE O ESCASO RECOÑECEMENTO DO GALEGONO ESTATUTO DE AUTONOMÍA DE CASTELA E LEÓN.
falaceibe@yahoo.es

A Asociación Cultural Fala Ceibe do Bierzo (www.falaceibe.tk) denuncia que o proxecto de Estatuto de Autonomía de Castela e León, aprobado o 29 de novembro, polas Cortes rexionais, non medrou o recoñecemento xurídico do idioma galego. Así pois mantense en dito proxecto o mesmo texto do actual Estatuto de Autonomía de 1999, "gozarán de respecto e protección a lingua galega nos lugares en que habitualmente se utilice" (novo artigo 5.3). Sen embargo, intrudúcese a seguinte novidade "o leonés será obxecto de protección específica por parte das instituciois polo seu particular valor dentro do patrimonio lingüístico da comunidade. A súa protección, uso e protección será obxecto de regulación" (artigo 5.2). Non se comprende esta distinta regulación estatutaria que se fai coas dúas linguas minoritarias de Castela e León.

¿Por qué o leonés vai ser obxecto de regulación xurídica e mailo galego non?. Os galego-falantes dAs Portelas da Alta Seabra e d´O Bierzo tamén temos todo o dereito a que se regule legalmente os noso idioma propio, para que se formalice xurídicamente a súa protección, uso e promoción. Esiximos pois unha protección igualitaria para estes dous idiomas minorizados no proxecto de Estatuto de Autonomía de Castela e León, de non o facer, teráse esta intervención política das Cortes rexionais como discriminatoria co idioma galego e coa súa comunidade lingüística. Lembremos que o propio proxecto de Estatuto recoñece, como obxectivo das políticas públicas (artigo 16.23), "a non discriminación e o respecto dos distintos colectivos étnicos, culturais e relixiosos en Castela e León, con especial atención á comunidade xitana, fomentando o entendemento mutuo e as relaciois interculturais". Polo tanto, a comunidade galego-falante, ao abeiro deste descrito apartado, paga a pena tamén a non discriminación cultural respecto a outros colectivos.

Fala Ceibe do Bierzo pretende que este proxecto de Estatuto de Autonomía de Castela e León, cando principie a tramitación nas Cortes Xerais, sexa obxecto da necesaria reforma. Neste sentido, tanto o Ministro de Administraciois Públicas, Jordi Sevilla, coma o Presidente do Senado, Javier Rojo (en Valladolid e Palencia respectivamente, o 30 de novembro), xa se amosaron favoráveis á reforma estatutaria nas Cortes Xerais. Tamén na anterior reforma do Estatuto de Autonomía, a fins de 1998, os parlamentarios do Congreso incluíron o recoñecemento do galego no proxecto de lei orgánica, mentres que no seu anterior tramitación, nas Cortes de Castela e León, negáronnos tal recoñecemento. Por iso confiamos de novo en que a maior pluralidade política, presente nas Cortes Xerais, servirá para debater máis profundamente sobre a pluralidade lingüística de Castela e León, e a necesidade dun mallor recoñecemento xurídico desta diversidade cultural no Estatuto de Autonomía.

Cando se inicie a tramitación parlamentaria do proxecto de Estatuto de Autonomía de Castela e León nas Cortes Xerais, Fala Ceibe do Bierzo contactará cos partidos políticos presentes nestas Cámaras (PP; PSOE, BNG, IU, ERC, CHUNTA aragonesista e demáis) para informarlles axeitadamente da peculiar problemática cultural da comunidade lingüística galego-falante d´O Bierzo e As Portelas de Seabra. Pretendemos que os partidos reformen o actual proxecto de Estatuto de Autonomía para evitar a xerarquización entre os idiomas da Comunidade Autónoma e calquera discriminación lingüística. E a mellor forma de protexer o noso idioma galego é a través da declaración de oficialidade no comentado Estatuto de Autonomía, da mesma maneira que xa se fixo con outros idiomas minoritarios, casos do éusquero na Comunidade Foral de Nafarroa e mailo aranés no Estatut de Catalunya.

Ponferrada, decembro de 2006.

Xabier Lago Mestre, Pte de Fala Ceibe do Bierzo

http://www.ciberirmandade.org/falaceive

O GALEGO HISTÓRICO D´O BIERZO

O GALEGO HISTÓRICO D´O BIERZO,

Por Xabier Lago Mestre.
obierzoxa@lycos.es

A presenza do galego n´O Bierzo está constatada dende a Idade Media. Na documentación conservada dos mosteiros bercianos de Sta. Mª de Carracedo, Santo Andrés de Espiñareda, Sta. Mª de Cruñego e San Francisco de Vilafranca atopamos multitude de referencias escritas en galego. Os ditos cenobios e os outros máis galegos (Samos, Celanova ou Sobrado) que tamén tiveron intereses territoriais n´O Bierzo, utilizaron con total normalidade esta lingua autóctona na súa actividade administrativa, tanto interna como externa. A pesar disto, salientamos que a meirande parte das relaciois sociais, agropecuarias e comerciais en xeral foron ágrafas, xa que a poboación labrega só usaba o galego oral, porque descoñecía a súa codificación escrita, polo que carecemos da correspondente constancia documental.

A documentación monástica ofrece unha variada información que pasamos a analizar. A diversidade lingüística constátase no uso dos dous idiomas territoriais d´O Bierzo, o galego e o leonés, ademais do latín que, a pesar do seu carácter relixioso e internacional (nas relaciois internas da Igrexa e co Papado), perde importancia local ante o xeneralizado protagonismo das ditas linguas romances, mentres que o castelao gaña progresiva presenza na escrita baixo o abeiro das instituciois da Coroa (caso dos privilexios reais outorgados aos cenobios). Pola outra banda, a tipoloxía documental abrangue trocos de terras, foros enfitéuticos, testamentos, cartas de poboamento, arrendos, doazois, vendas e demais. Toda esta documentación sérvenos para coñecermos mellor a cultura galego-berciana a través de aspectos tales como a toponimia, a relixiosidade, a ordenación agropecuaria (coutos, quiñones, searas, bouzas, viñas, casais, etc), a organización territorial (parroquias, concellos, vilas, lugares, tenencias, etc), sistema de medidas (moios, ferrados...), e demais.

A fin do século XV prodúcese unha serie de acontecementos condicionan a futura relación entre as diferentes linguas romances d´O Bierzo. A derrota do Conde de Lemos ante o exército dos Reis Católicos supón a perda das súas posesiois territoriais nesta rexión. A Coroa merca Ponferrada, establece nela o corriximento da vila e da Provincia d´O Bierzo, o que facilitaa chegada de oficiais de Castela. A isto engádese o establecemento da nobreza aliada da Coroa (os Pimentel e os Alba no marquesado de Vilafranca). A reforma monástica dos cenobios bercianos, dirixida dende Valladolid, determinou a castelanización da documentación interna. Neste sentido as Cortes de Toledo de 1480 fixaron a obriga de uso do idioma castelao polos escribaos, feito que significou o abandono definitivo do galego por parte destes oficiais.

Dende entón esta lingua d´O Bierzo deixou de ter manifestaciois escritas en calquera documentación pública ou privada. Pero isto non significou a desaparición deste idioma porque o galego oral seguiu moi vivo e xeneralizado no seo da poboación durante os séculos posteriores. Mediante a transmisión interxeracional conservamos lendas históricas como a que relata a toma romana de Monte Medulio, romance en galego, orixinario do século XIII, publicado en 1892, que comeza “Do foron homes, fillas e peculio? Intra nostras covas de Monte Medulio (...)”. Os propios peregrinos que atravesaron O Bierzo recoñeceron a presenza do galego, caso do coengo Bernardo de Aldrete (s. XVII), “los mas políticos hablan bien el castellano pero los no tanto i mugeres el leonés que tira al gallego; verdad es que la vecindad i los muchos que passan de Galicia son causa desto”.

No século XVIII salientamos o bieito Frei Martín Sarmiento, nado en Vilafranca en 1695, que estudou o galego d´O Bierzo, tanto a documentación medieval de San Pedro de Montes, da cal di “contiene muchas escrituras en lengua vulgar, casi todo gallego del siglo XIII (...)”, coma a toponimia e a botánica, “carqueyxa, llaman así, y pronuncian a la gallega, en Montes”, xa que aproveitou as súas viaxes pola nosa rexión para realizar esta erudita actividade pescudadoira. Entre o seu variado pensamento ilustrado, tamén destacou a súa preocupación pedagóxica en relación co ensino do galego, “¿Qué fatalidad es que al niño gallego se le enseñe una lengua ignota en lengua castellana, que no entiende? (...)”.

O noso patrimonio lingüístico galego-berciano, na Idade Moderna, tivo a súa manifestación máis rica a través da literatura oral, de carácter popular, contos, ditos, lendas, canciois e demais centraron o seu protagonismo especial nas familias, nos fiandois, nas troulas noitiñeiras, nas festas (os maios, os entroidos, as romarías...), traballos (muíñas, facendeiras, segas, colleitas, etc). O galego tamén foi o idioma comercial das vendas e trocos verbais que tiveron lugar nas nosas feiras e mercados (Corullón, Vilafranca, A Veiga de Valcarce, Borreis, A Ponte ou Cacabelos). Pero este idioma tamén tivo uso institucional nas xuntas veciñais, por moito que o castelán penetrase progresivamente nas vilas. Así o dereito consuetudinario rural foi todo en galego, a pesar de que as ordenanzas concellís conservadas estean en castelán, xa que nesta lingua eran finalmente aprobadas pola autoridade correspondente. Sen embargo, a utilización do castelao foi necesario ante as instituciois provinciais, as escolas, o Adiantamento leonés, o Bispado de Astorga ou os oficiais da Coroa de Castela.

No século XIX a influenza do romanticismo favorece a conciencia lingüística a prol do galego-berciano. A figura senlleira deste período é Antonio Fernádez y Morales. No seu libro “Ensayos poéticos en dialecto berciano” (1861) lemos que “este dialecto gallego era utilizado habitualmente por el pueblo llano en su trato diario, aunque no es desconocido ni desdeñado por las personas que forman la clase distinguida de la sociedad del Bierzo, por más que en sus relaciones y trato entre sí se sirvan exclusivamente del idioma castellano”. A súa obra xa se insire dentro do coñecido como Rexurdimento cultural de Galiza. Tamén temos a Francisco de Llano y Ovalle, autor vilafranquino de “Flores del Bierzo, lozanas y mustias” (1896), de cuxa obra comenta que “no está arreglada al dialecto gallego, sino a las variaciones que de él se halan en El Bierzo”.

Foi no derradeiro século do milenio pasado cando se produxo a meirande perda do galego n´O Bierzo. As medidas legais uniformizadoras en castelao do Estado, a primacía da economía capitalista fronte á labrega, a maior influencia da sociedade urbana sobre a rural, a xeneralización do sistema escolar monolingüe, o exército, as administraciois centralistas, a emigración e demais forzaron a perda progresiva do idioma galego-berciano. Como exemplo do esforzo pedagóxico pola castelanización escolar temos o libro de Emilio Álvarez, titulado “Los defectos del lenguaje en Galicia y en la provincia de León”. Sen embargo, seguimos tendo escritores interesados por dignificar a nosa lingua, casos do vilafranquino Ramón González-Alegre e do corullés Gilberto Núñez Ursinos, o cal amosa a súa preocupación social en “Déixame tamén a min escuitar, oilo aturuxo dos teus fillos que ben cedo emigraron (...)”.

Nas dúas décadas finais do século XX asistimos ao rexurdimento cultural galego n´O Bierzo. Dentro do proceso xeral de recuperación das diversas linguas peninsulares cabe incluír a nosa peculiar mobilización galego-berciana, que ben podemos concretar nos seguintes fitos: pedagóxico (revista A Curuxa de Corullón), cultural (Escola de Gaitas de Vilafranca, Os Carocos de Valboa, Fala Ceibe de Ponferrada...), investigador (Instituto de Estudios Bercianos), teatral (Vagalume de Viladepaos), musical (Amancio Prada, bandas de gaitas...), literario (Aquilino Poncelas, Eduardo Fra...) e demais. A isto engadimos o establecemento do Estado de Dereito que recoñeceu os dereitos lingüísticos aos falantes das lingua minoritarias de España; dinámica que afectou ao propio Estatuto de Autonomía de Castela e León (1999), que xa menciona expresamente o galego no seu articulado, o que permitíu a oferta voluntaria deste idioma nos centros escolares do Bierzo dende o ano 2002.Ponferrada, decembro de 2006.

Xabier Lago Mestre, Pte. Asociación cultural Fala Ceibe d´O Bierzo.
http://www.blogoteca.com/obierzoxa

http://www.ciberirmandade.org/falaceive

BARBARIDADES DO REINO DE LEOM

Barbaridades do Reino de Leom...
Leo isto hoje no "Diário de Leom", que bem poderia chamar-se "Diário de psiquiatria"
"Sin abandonar los límites del despropósito, no puede resultar más paradójico que, en el presente año, se haya renovado el convenio suscrito, hace cinco años, entre la Xunta de Galicia y su homóloga de Castilla y León para promocionar, en el Bierzo y Sanabria, el empleo del gallego -variante, como es sabido, del leonés-."
Os leoneses sempre igual: pensam que para que a língua leonesa recupere a sua saude, a língua galega tem que estar moribunda. Sem palavras!
Mas é que o homem, o autor deste artigo, um tal José Antonio Fernández Llamas, é todo um especialista, um filólogo desses estupendos, que um pouco mais arriba, oferece toda umha magistral liçom de lingüística románica: "Por último, llamar la atención sobre palabras tales como «pardal» y «pega», propias de las actuales León, Zamora y Salamanca, que no son utilizadas en el resto de España, donde se prefiere»gorrión» (siendo lo anterior cierto, sí vienen recogidas en el diccionario. Por tanto, aportación del leonés al castellano)".
O que nom sei é como entom pode explicar que o e-Estraviz, diga:"Pardal s. m. Zool. Ave passeriforme da família dos fringilídeos de cor escura que se domestica facilmente e tem um canto agradável. N. C. Acanthis cannabina." "Pega 3 s. f. (1) Zool. Ave da família dos corvídeos, de cor negra e branca o abdome, que se alimenta de insectos ou pássaros. N. C. Pica pica. Há diversas variedades de pegas: pega-carniceira, pega-carrachenta (o mesmo que pega-rabilonga). Pega-da-fraga, pega-da-montanha, pega-do-país (o mesmo que pega-marça. N. C. Garrulus glandarius). Pega-gaia, pega-marcha, pega-marça, pega-real, pega-reboldana, pega-rebordá: N. C. Garrulus glandarius. Pega-rabilã, pega-rabilonga, pega-rabuda, pega-raposeira, pega-porca, pega-preã, pega-sapeira: N. C. Pica pica. Pega-marinha: gavita. N. C. Haematopus ostralegus. Pega-fria: avefria. N. C. Vanellus vanellus. Pega-marta: azul monhuda. (2) pop. Mulher mal vestida. (3) Castanha cozida com casca [lat. pica]".
Mágoa que nom abundem entre os e as defensoras do leonês as pessoas com as que se poda falar e razonar. Algum trabalho é que se poderia fazer conjuntamente, mas com esta tropa...

Ovnis e Isoglossas: http://ovniseisoglossas.agal-gz.org

poesia de LOLI PRIETO RUBIO

NAI TERRA
Coma un espírito dò vento
cunha voz anterga xa esquecida.
Coma un fio infindo dende orixen,
inexplicabel,ancestral e omnipresente.
É o amor pola nai terraa auga,
as chuvias,o monte.
É a paison pola derradeira
bágoadás meigas que choran.
Quero facer un feitizo,
para que miña nai non morrra.
Quero chegar ata o ceo
e soñar novas treboadas
de auga pura.Fuxir entre néboas
tépedas e molladas.
¡ Ata chegar ó rei solsin ser cinza!
¿Cómo pode un espírito do vento
susurrarlle á humanidade basta?,
¿Cómo pode unha árbore
fuxir dá asasina chama?.
¿Podería este fio ancestral
cunha soa cantiga,
voltar azuis os marese a terra limpa?
.Esqueceronse de cantaroxe
as ninfase só escoito o silencio
coma un deserto,un deserto insondable...
que non pode gañar.
máis unha voz moi cativa
paréceme susurrar:
¡Lembra espírito do vento
nás vosas mans está!

Loli Prieto RUBIO

MÁIS RECORTES DE CARLOS JOSÉ PÉREZ TEIJÓN.

MÁIS RECORTES DE CARLOS JOSÉ PÉREZ TEIJÓN.

falaceibe@yahoo.es

O noso colaborador, o berciano Carlos José Pérez Teijón, remésanos novos recortes de xornais de Catalunya. Comezamos pola noticia, editada na revista Escuela, sobre o Convenio de colaboración para o ensino do galego en Castela e León, sinado polas Consellerías de Educación da Xunta de Galicia e da Junta de Castela e León. Entre os datos dese artigo salientamos que 723 cativos estudan galego en Infantil e Primaria, 57 alunos en 4 institutos e 72 na Escola Oficial de Idiomas de Ponferrada. A Directora Xeral de Política Lingüística, Marisol López, comentou que un dos problemas que hai no ensino do galego nos territorios estremeiros é a falta de oficialidade deste idioma, polo que o obxectivo debería ser intentar lograr este recoñecemento nas áreas de influencia do galego.

Continúan os debates na Comunidad Autónoma de Aragón sobre a reivindicación da cooficialidade das linguas minorizadas, o aragonés e o catalán. O proxecto de reforma do Estatuto de Autonomía, en tramitación no Congreso dos Deputados, inclúe no seu artigo 8 varios parágrafos sobre as linguas e modalidades lingüísticas propias de Aragón. Sen embargo non hai referencia expresa a cales son esas linguas, nin referencia á oficialidade delas. Como reacción a Institución Cultural de la Franja de Ponent (ICFP) desprazouse ao Congreso para xuntarse con parlamentarios de ERC e coordinar a estratexia defensiva, co obxectivo de denunciar "a evidente discriminación que fai o novo Estatuto (...)". O dito ICFP tamén acusou á Generalitat de excluír a Benaque, que pertence á Franja de Ponent, do mapa lingüísitico catalán, sen embargo o alcalde de Benasque comentou que "non se fala catalán, se habla patués que é o dialecto con palabras de catalán, o aragonés, o francés... é unha mestura (...)". Por último, o Informe del Comité de Expertos do Consello de Europa e do propio Consello de Europa, sobre a aplicación da Carta Europea de Linguas Rexionais ou Minoritarias, denuncia incumprimentos do Goberno aragonés por non recoñecer e dar un marco legal apropiado al catalán e ao aragonés.

Respecto á Unión Europea, salientamos que a mesa do Parlamento Europeo rexeitou, polo voto en contra do vicepresidente español, Aleix Vidal Cuadras (PP), o pedimento do Goberno español de permitir o uso do galego, o éusquero e mailo catalán/valenciono nas comunicaciois escritas dos ciadaos á dita institución. Alegou o parlamentario do PP razois técnicas a efectos de traducción e interpretación. Recordamos que o Consejo, o Comité das Rexións e a Comisión Europea xa asinaron os seus respectivos acordos co Reino de España. Haberá que seguir agardando para que se poida utilizar parcialmente o galego no Parlamento Europeo.

Tamén temos numerosas sentenzas sobre conflictos lingüísticos nas Administraciois públicas. Así o Tribunal Constitucional declarou o 9 de outubro inconstitucional e nula unha disposición do Decreto do Goberno Basco de medias para a normalización lingüísticas na Administración de Xustiza, que abría a porta á esixencia aos xuices, fiscais e maxistrados determinado nivel de coñecemento de éusquero para exercer na Comunidade Basca. Polo que toca a Catalunya, outra sentenza avala a posibilidade de impartir de maneira conxunta as estruturas lingüísticas comuis do castelao e do catalán. Así o Tribunal Superior de Xustiza de Catalunya desestima o recurso do Ministerio de Educación contra un Decreto da Generalitat. Na Galiza o presidente interino do Tribunal Superior espetou contra da pretensión do Goberno galego de obrigar aos xuíces a saber galego, segundo o que puidera concretarse na actual reforma do proxecto de Estatuto de Autonomía da Comunidade Autónoma, postura secundada polo presidente do Consello da Avogacía de Galiza e o Consello Consultivo.

O Goberno Balear tirou o Decreto 52/16 de xuño, para regular o trilingüísmo escolar. Os centros de ensino infantil e primario poderán impartir materias curriculares utilizando como linguas de aprendizaxe a catalá, a castelá e unha lingua estranxeira. Así se fixarán as áreas no lingüísticas que serán impartidas en cada unha das tres linguas. O resto do currículum será impartido de xeito equitativo a lingua catalá e na lingua castelá, seguindo os criterios de eficiencia e racionalidade na planificación. As áreas lingüísticas terán que impartirse na lingua de referencia.

O xornal La Mañana de Lléida recolleu a presenza do presidente do Consell comarcal del Segría, Gonçal Serrate, nos actos da 15 aniversario da creación da Comarca d´O Bierzo que tiveron lugar en xuño en Ponferrada e Cacabelos. Este político catalán reclamou no seu relatorio "competencias directas e finalistas, e non de convenios". En canto ao novo Estatut de Catalunya, considerou que saíron "dende o punto de vista da comarca un poco victoriosos (...)". As veguerías van substituír ás deputaciois actuais e serán ámbitos de actuación territorial da Generalitat, mentres que os consellos comarcais desenvolverán servicios supramunicipais.

Lleida, novembro de 2006.

http://www.ciberirmandade.org/falaceive

http://www.falaceibe.tk

POESÍA DE LOLI PRIETO RUBIO.

NAI TERRA.

Coma un espírito dò vento
cunha voz anterga xa esquecida.
Coma un fio infindo dende orixen,
inexplicabel,ancestral e omnipresente.
É o amor pola nai terra
a auga, as chuvias,o monte.
É a paison pola derradeira bágoa
dás meigas que choran.
Quero facer un feitizo,
para que miña nai non morrra.
Quero chegar ata o ceo
e soñar novas treboadas
de auga pura.
Fuxir entre néboas
tépedas e molladas.
¡ Ata chegar ó rei sol
sin ser cinza!
¿Cómo pode un espírito do vento
susurrarlle á humanidade basta?,
¿Cómo pode unha árbore
fuxir dá asasina chama?.
¿Podería este fio ancestral
cunha soa cantiga,
voltar azuis os mares
e a terra limpa?.
Esqueceronse de cantar
oxe as ninfas
e só escoito o silencio
coma un deserto,
un deserto insondable...
que non pode gañar.
máis unha voz moi cativa
aréceme susurrar:
¡Lembra espírito do vento
nás vosas mans está!

Loli Prieto Rubio.